Fikri mülkiyet (FM), ekonomik kalkınma ve inovasyon açısından önemli bir varlıktır. Özellikle teknolojinin hızla geliştiği günümüzde, fikri mülkiyet haklarının korunmasının önemi göz ardı edilemez. Ekonomisi büyüyen, bilim ve teknoloji alanında yüksek potansiyele sahip Belarus, fikri mülkiyetin korunmasına ilişkin mevzuatı ve bu alandan sorumlu kurumları aktif biçimde geliştirmektedir.
Bu makalede Belarus’taki fikri mülkiyet sistemini, fikri mülkiyet nesnelerini elden çıkarma sözleşmelerinin türlerini ve IP sistemindeki değişiklikleri ele alacağız.
Belarus’taki BT şirketleri için fikri mülkiyetin (IP) anlaşılması ve etkin yönetimi birkaç nedenden dolayı önemlidir:
1. İnovasyonun Korunması
BT şirketleri sık sık intihale veya kopyalanmaya konu olabilecek yeni teknolojiler, yazılımlar ve uygulamalar geliştirir. Telif hakkı, patent ve marka koruma mekanizmalarını bilmek, bu geliştirmelerin izinsiz kullanımını önlemeye ve rekabet avantajlarını korumaya yardımcı olur.
2. Şirketin Değerinin Artırılması
Fikri mülkiyetle ilgili varlıklar, bir şirketin değerini önemli ölçüde artırabilir. Tescilli patentlerin, markaların veya telif haklarının bulunması, şirketi yatırımcılar ve potansiyel iş ortakları için daha cazip hâle getirir.
3. Yasaya Uyum
Diğer IP sahiplerinin haklarının ihlal edilmesinden kaynaklanan para cezaları ve davalar dahil olası yasal sonuçlardan kaçınmak için BT şirketlerinin Belarus’taki mevcut fikri mülkiyet mevzuatından haberdar olması önemlidir.
4. Teknolojilerin Ticarileştirilmesi
Fikri mülkiyet haklarını etkili biçimde kullanmayı bilmek, işletmeler için yeni iş modellerinin önünü açar. BT şirketleri teknolojileri için patent alabilir, franchise verebilir veya geliştirmelerini kullanma haklarını satabilir.
5. Uluslararası Rekabet
BT çözümlerinin ve ürünlerinin küresel ölçekte rekabet ettiği bir pazarda, fikri mülkiyet ilkelerini anlamak Belaruslu şirketlerin uluslararası alanda değişen koşullara uyum sağlamasına ve menfaatlerini korumasına yardımcı olur.
6. Bilimsel ve Araştırma Projelerine Katılım
Bilimsel araştırmalara veya büyük ölçekli projelere katılan BT şirketleri, ortaklar ve araştırma enstitüleriyle çatışmalardan kaçınmak için bu tür çalışmaların sonuçlarına ilişkin hakların dağılımını dikkate almalıdır.
Dolayısıyla, bilgi teknolojilerinin dinamik alanında başarılı olabilmeleri için şirketlerin fikri mülkiyet sistemine ilişkin bilgilerini geliştirmeleri gerekir. Bu bilgi, menfaatlerini etkili biçimde korumalarına, rekabet güçlerini artırmalarına ve inovasyonu teşvik etmelerine yardımcı olur.
Fikri mülkiyet hakları, fikri mülkiyet konularının hukuki korumasını ifade eder. Bu koruma, söz konusu konunun yaratılmasıyla veya devlet mevzuatının gerektirdiği hâllerde tesciliyle başlar. Örneğin, bir şirketin marka üzerindeki hakkı, markanın tescil edilmesiyle doğar.
Fikri mülkiyet haklarının koruduğu konular şunlardır:
1. Fikri faaliyet sonuçları: buluşlar, endüstriyel tasarımlar, üretim sırları, bilgisayar programları ve süreç açıklamaları.
2. İşletmeleri ayırt etmeye yarayan işaretler: ticaret unvanları, markalar ve hizmet markaları.
3. Diğer fikri faaliyet sonuçları ve işletmeleri ayırt etmeye yarayan işaretler.
1. Yazarlık Hakkı
Fikri mülkiyet konularını yaratan kişiler eser sahipliği hakkına sahiptir. Bu hak, “kişisel manevi hak” olarak adlandırılır. Eser sahipliği hakkı, fikri mülkiyet konusunu yaratan kişiye aittir ve konu satıldığında veya devredildiğinde değişmez. Fikri mülkiyet konusuna ilişkin işlemlerden bağımsız olarak eser sahibinin adı korunur. Eser sahibi tek bir kişi olabileceği gibi birden fazla kişi de olabilir (ortak eser sahipliği). Bazı durumlarda, fikri mülkiyet konusunu fiilen yaratan kişilerin çalıştığı şirket eser sahibi kabul edilir.
BT şirketlerinde, çalışanların iş ilişkisi kapsamında oluşturduğu bilgisayar programları ve bunların açıklamalarına ilişkin eser sahipliği hakkı şirkete aittir. Şirket, fikri mülkiyet konusunu yaratılmasından itibaren beş yıl içinde kullanmaz veya başka bir kişiye devretmezse, bu kişiler eser sahipliği hakkına sahip olur.
Şirketlerde oluşturulan fikri mülkiyet konuları arasında iş süreçlerinin açıklamaları, talimatlar ve bilgisayar programları yer alır; bunlar “hizmet eserleri” olarak adlandırılır.
BT şirketlerinde çalışanlarla yapılan iş sözleşmelerinde, çalışanların işverenin talimatıyla oluşturduğu fikri mülkiyet konularına ilişkin hakların şirkete ait olduğu genellikle belirtilir. Bu tür fikri mülkiyet konuları kullanılırken eser sahibi, genellikle işveren şirketin adını belirtir.
2. Kullanma, yararlanma ve tasarruf etme hakkı
Marka ve hizmet markaları (ayırt edici işaretler) üzerinde hak sahibi olan şirketler, bu fikri mülkiyet konuları üzerinde malvarlığı haklarına sahiptir. Bu, hak sahiplerinin söz konusu işaretleri diğer malvarlığı değerleri gibi kullanabileceği ve bunlar üzerinde tasarrufta bulunabileceği anlamına gelir. Özellikle bu hakları sözleşmeyle başka şirketlere devredebilirler.
3. Münhasır ve Münhasır Olmayan Haklar
Fikri mülkiyet konuları üzerindeki münhasır haklar, bu konuları devlet mevzuatına uygun olarak her türlü biçimde ve yöntemle kullanma hakkıdır. Bu haklar, fikri mülkiyet üzerindeki malvarlığı haklarına sahip şirketlere aittir. Hakkın münhasır olması, şirketin fikri mülkiyet konusunu kullanmak için eser sahiplerinden izin almasına gerek olmadığı anlamına gelir. Şirket, fikri mülkiyet konusu üzerindeki münhasır hakları başka bir şirkete devredebilir veya kısmen devredebilir. Diğer kişiler ise bu konuyu yalnızca hak sahibi şirketin izniyle kullanabilir. Her durumda telif hakkı hak sahibi şirkette kalır.
Münhasır olmayan haklar, kişilerin hak sahibi şirketle yaptıkları sözleşme uyarınca fikri mülkiyet konusunu kullanma haklarıdır. Örneğin, kullanıcı çevrimiçi bir hizmeti, hizmetin telif hakkı sahibinden sözleşme kapsamında kullanma hakkı alır. Hizmetin sahibi şirket, kullanım hakkını sözleşmeyle sınırsız sayıda kişiye verebilir; bu kişiler hizmeti kullanabilir, ancak satamaz veya erişim hakkını devredemez.
Şirketler bazen fikri mülkiyet konularını satmak, yani bu konular üzerindeki tüm malvarlığı haklarını başka kişilere devretmek amacıyla yaratır. Bu konuları yaratan şirkete “telif hakkı sahibi şirket” denir. Hak sahibi, haklarını bir sözleşmeyle başka bir şirkete tamamen veya kısmen devredebilir. Bu sözleşmede devredilen tüm münhasır hakların tek tek belirtilmesi gerekir. Münhasır hakların ne kadar süreyle devredildiğine bağlı olarak aşağıdaki sözleşme türlerinden biri yapılır:
Lisans sözleşmesi uyarınca eser sahibi veya diğer hak sahibi (lisans veren), kullanıcıya (lisans alana) telif hakkına konu eseri kullanma hakkı verir. Bu sözleşme ücretlidir; lisans alan hakların devri karşılığında ücret öder. Ücret genellikle fikri mülkiyet konusunun ilgili kullanım biçiminden elde edilen gelirin belirli bir yüzdesi olarak belirlenir; ancak sabit bir tutar veya başka bir yöntem de kararlaştırılabilir.
Lisans sözleşmesinde fikri mülkiyet konusunun hangi şekillerde kullanılabileceği belirtilir.
Münhasır lisans sözleşmesi kapsamında lisans veren:
Basit (münhasır olmayan) lisans sözleşmesinde lisans veren, lisans alana fikri mülkiyet konusunu kullanma hakkı verir; kendisi de bu konuyu kullanma ve lisans sözleşmesiyle başkalarına kullanma hakkı verme yetkisini saklı tutar. Sözleşmede lisansın münhasır olduğu belirtilmemişse, lisansın münhasır olmadığı kabul edilir.
Lisans sözleşmesinde şunlar belirtilmelidir:
Katılım yoluyla yapılan sözleşmeler, genellikle bilgisayar programı veya veri tabanı kullanma hakkının devri için imzalanır. Sözleşme koşulları, programın veya veri tabanının satın alınan nüshasında ya da ambalajında belirtilebilir veya her nüshaya eklenebilir. Lisans alanın bu programı veya veri tabanını kullanmaya başlaması, sözleşmeyi kabul ettiği anlamına gelir.
Telif hakkı sahibi, lisans alana fikri mülkiyet konusunu kullanması için basit (münhasır olmayan) lisans veren bir lisans sözleşmesini basitleştirilmiş usulle yapabilir. Bu usule “açık lisans” denir.
Açık lisans, katılım yoluyla yapılan bir sözleşmedir. Sözleşme koşulları belirsiz sayıda kişinin erişimine açık olmalı ve lisans alanın ilgili telif veya bağlantılı hak konusunu kullanmadan önce bunları inceleyebileceği şekilde yayımlanmalıdır.
Telif hakkı konusunun kullanılmaya başlanması, açık lisans koşullarının kabul edildiği anlamına gelir. Açık lisans, koşulların kabulü sayılacak başka eylemler de öngörebilir. Lisans alan bu eylemleri gerçekleştirdiğinde lisans sözleşmesi kurulmuş sayılır.
Açık lisans, şartlarında aksi belirtilmediği sürece genellikle ücretsizdir.
Açık Lisansın Geçerlilik Süresi
Açık lisansın geçerlilik süresi belirlenmemişse, lisans sözleşmesinin bilgisayar programları ve veritabanları için münhasır hakkın tüm süresi boyunca ve diğer eser türleri için beş yıl boyunca geçerli olduğu kabul edilir.
Açık Lisansın Bölgesi
Açık lisansta telif hakkı konusunun hangi bölgede kullanılabileceği belirtilmemişse, kullanım her ülkede mümkündür.
Münhasır Hakkın Devri Sözleşmesi
Münhasır hakkın devrine ilişkin sözleşmeyle hak sahibi, fikri mülkiyet konusu üzerindeki hakkını ücret karşılığında diğer tarafa devreder. Bu sözleşme uyarınca münhasır hak, sözleşmenin kurulduğu anda (sözleşmede başka bir devir anı belirlenebilir) veya hakların devri için gerekli olduğu hâllerde sözleşmenin devlet tesciliyle diğer tarafa geçer.
17 Ocak 2023’ten itibaren, dost olmayan ülkelerin hak sahiplerine ait bilgisayar programları, bu hak sahiplerinin izni olmadan kullanılabilir. Bu kullanım için ücret öngörülmüş olup, hak sahibinin talebi üzerine patent makamının banka hesabına yatırılır. Bilgisayar programlarının kullanımına ilişkin bilgiler ile ücretin ödendiğini gösteren belgeler patent makamına sunulmalıdır. Hak sahibi programın ücretsiz kullanımına izin veriyorsa veya mevzuat ücretsiz kullanıma imkân tanıyorsa, patent makamına ücret ödenmesi gerekmez.
Dost olmayan devletler arasında tüm Avrupa Birliği üyesi devletler ile 12 başka devlet yer alır; bunlardan bazıları Kanada, Norveç, ABD, Büyük Britanya ve İsviçre’dir.
Belarus’taki fikri mülkiyet haklarıyla ilgili sorularınız veya uyuşmazlıklarınız varsa, size yardımcı olmaktan memnuniyet duyarız. Uzun yıllara dayanan deneyimimiz, bu alandaki uyuşmazlıkları çözmenize yardımcı olur.
Error: Contact form not found.
