Belaruslu bir borçlusu olan alacaklının çoğu durumda üç yılı vardır: hakkın ihlal edildiği andan — genellikle sözleşmedeki ödeme vadesinin ertesi gününden — itibaren alacağı mahkemeye taşımak için üç yıl. Süreyi Medeni Kanun’un 197. maddesi belirler. Bu süre kaçırılırsa borcun kendisi ortadan kalkmaz, ancak borcu mahkeme yoluyla tahsil etme hakkı ortadan kalkar. Belaruslu borçlular zaman aşımı def’ini rutin olarak ileri sürer. Belarus mahkemeleri de bunu aynı rutinle kabul eder.
Ticari bir ilişkinin başında üç yıl uzun bir süre gibi görünür. Uygulamada öyle değildir. Sınır ötesi yazışmalar, kısmi teslimatlar, çok taksitli ödeme planları ve yanıt vermeyi bırakan bir borçlu — bunların her biri, alacağı koruyabilecek herhangi bir işlem doğurmadan sürenin tükenmesine yol açabilir. Alacaklı mahkemeye başvurduğunda süre çoktan dolmuştur. Maddi hukuk açısından borç hâlâ mevcuttur. Ancak yargısal koruma yoluyla artık tahsil edilemez. Ayrım tekniktir; sonucu ise kesindir.
Bu makale Belarus’ta zaman aşımı süresinin nasıl işlediğini ele almaktadır: sürenin ne zaman başladığı, neyin süreyi durdurduğu ve neyin kestiği, tahsil edilebilir alacakların zaman aşımına uğramasının en yaygın nedenleri ve alacaklının alacağı süre içinde tutmak için atması gereken adımlar. Makale yabancı alacaklılar ve danışmanları için hazırlanmıştır ve genel bilgi niteliğindedir — belirli bir alacak hakkında hukuki tavsiye değildir. Bunun için dosyanın büromuza tevdi edilmesi gerekir.
Medeni Kanun’un 197. maddesi üç yıllık genel zaman aşımı süresi öngörür. Bu süre medeni alacaklara geniş ölçüde uygulanır ve ticari borçların çoğunu kapsar: tedarik sözleşmeleri, hizmetler, krediler ve benzeri hukuki ilişkilerden doğan para borçları. Süre, alacaklının hakkının ihlal edildiğini öğrendiği veya makul olarak öğrenmesi gerektiği andan itibaren işlemeye başlar.
En yaygın ticari durumda — sözleşmede belirli bir ödeme vadesi varsa — süre genellikle vadenin ertesi günü başlar. Borç talep üzerine ödenecekse, süre alacaklının ifayı resmen talep ettiği ve borçlunun ifa etmediği tarihten itibaren işler. Taksitli ödeme planlarında durum yine farklıdır: ödenmeyen her taksit, o tutar için kendi zaman aşımı süresini başlatabilir. En eski taksitler ilk önce zaman aşımına uğrar, çoğu zaman en yeni taksitler sürenin rahatça içindeyken — alacaklıların en son temerrüdün peşine düşüp eskileri göz ardı ettiklerinde düştükleri bir tuzaktır bu.
Medeni Kanun, bazı taşıma alacakları ve tüketicinin korunması gibi belirli alanlarda daha kısa özel zaman aşımı süreleri öngörür. Alacak özel nitelikli bir sözleşme ilişkisinden doğuyorsa, genel üç yıllık sürenin uygulanacağı varsayımına güvenilmemeli, bu varsayım mutlaka kontrol edilmelidir.
Yabancı alacaklıları en sık yanıltan bir nokta vardır. Belarus hukukunda mahkeme zaman aşımını re’sen uygulamaz. Medeni Kanun’un 200. maddesine göre zaman aşımı, ancak uyuşmazlığın taraflarından birinin mahkeme karar vermeden önce yaptığı talep üzerine uygulanır. Dolayısıyla teoride, süre dolduktan sonra dava açan bir alacaklı — borçlu def’i ileri sürmezse — yine de lehine karar alabilir.
Ancak teori pratikte geçerliliğini korumaz. Belarus’taki ticari davalarda davalılar, mümkün olan her durumda zaman aşımı def’ini ileri sürer ve mahkemeler bunu olağan şekilde kabul eder. Def’in ileri sürülmeyebileceği ihtimaline göre plan yapmak bir strateji değildir. Bu, olsa olsa bir temennidir.
Zaman aşımı süresinin nasıl durdurulabileceğini veya yeniden başlatılabileceğini iki farklı kavram belirler ve aralarındaki farkın önemli pratik sonuçları vardır. Bu kavramlar birbirinin yerine kullanılamaz. Onları aynıymış gibi ele almak, bu alandaki en maliyetli hatalardan biridir.
Medeni Kanun’un 203. maddesi kapsamında zaman aşımının durması, sürenin geçici olarak işlememesi anlamına gelir. Durma sebepleri dar biçimde sayılmıştır: dava açılmasını engelleyen mücbir sebep, taraflardan birinin savaş koşullarında askerlik hizmeti, kanunla getirilen ifa moratoryumu ve benzeri az sayıda istisnai durum. Durma sebebi devam ettiği sürece süre işlemez. Sebep ortadan kalktığında süre kaldığı yerden işlemeye devam eder. Durmadan önce geçen süre silinmez, korunur.
Medeni Kanun’un 204. maddesi kapsamında kesilme çok farklı işler. Süre sıfırlanır: geçen süre silinir ve kesme işleminin tarihinden itibaren yeni ve tam bir üç yıllık süre işlemeye başlar. 204. madde bu tür işlemlerin iki kategorisini tanır.
Birincisi, usulüne uygun olarak dava açılmasıdır — uygulamada, tüzel kişilerin taraf olduğu davalarda Ekonomi Mahkemesi dahil olmak üzere yetkili mahkemeye dava dilekçesi verilmesi. Usulüne uygun açılan dava süreyi keser.
İkinci kategori daha ilgi çekicidir ve alacaklıların en çok fırsat kaçırdığı yer burasıdır: borçlunun borcu kabul ettiğini gösteren davranışları. Borcun kabulü çeşitli biçimlerde olabilir: borcun yazılı olarak ikrar edilmesi, borca mahsuben yapılan kısmi ödeme, imzalı bir hesap mutabakatı, borçlu tarafından imzalanan bir ödeme planı. Bunların her biri zaman aşımı süresini sıfırlayabilir — hukuki açıdan alacaklıya, borcun kabul edildiği tarihten itibaren yeni bir üç yıllık süre kazandırır.
Aradaki fark çok belirgindir. Usulüne uygun belgelenmiş kısmi bir ödeme süreyi yeniden başlatır ve alacaklının konumunu ciddi ölçüde güçlendirir. Borçlunun ne borcu kabul ettiği ne de ifaya yönelik somut bir adım attığı aylar süren e-posta yazışmaları ise bu etkiyi doğurmaz. Taraflar kendilerini aktif bir diyalog içinde görürken süre kesintisiz işlemeye devam eder. Diyalog, borcun kabulü değildir. Süreyi yalnızca borcun kabulü keser.
Zaman aşımı süresinin dolması asıl borcu sona erdirmez. Maddi hukuk açısından borç devam eder ve borçlu süre dolduktan sonra gönüllü olarak öderse bu ödeme geçerlidir — borcun zaman aşımına uğradığı gerekçesiyle geri istenemez. Zaman aşımının ortadan kaldırdığı şey, alacaklının yargısal koruma hakkıdır. Alacak artık mahkeme yoluyla tahsil edilemez. Tahsilat, borçlunun gönüllü ifasına bağlı hale gelir — ki üç yıllık direnişten sonra bu nadiren gerçekleşir.
Medeni Kanun, dar koşullarda süresi dolmuş zaman aşımı süresinin eski hale getirilmesine izin verir. Gerçek kişiler — bireyler ve şahıs girişimcileri — bakımından mahkeme, davanın zamanında açılamaması ağır hastalık, çaresizlik, hukuki bilgisizlik veya benzeri sebeplerden kaynaklanmışsa, talep üzerine süreyi eski hale getirebilir. Bu eşik yüksektir ve sonuç öngörülemez. Daha da önemlisi: tüzel kişiler için süreyi eski hale getirme imkânı hiç yoktur. Kurumsal alacaklılar için zaman aşımı kesindir.
Yabancı alacaklıların tahsil edilebilir alacaklarının zaman aşımına uğramasının büyük kısmı, az sayıda tekrarlanan hatadan kaynaklanır. Her biri fark edildiğinde kolayca önlenebilir, ancak her biri genellikle düzeltmek için çok geç olduğunda ortaya çıkar.
Bu alandaki en maliyetli yanlış anlama, borçluyla süren diyaloğun alacağı canlı tuttuğu inancıdır. Tutmaz. Bir alacaklı, Belaruslu bir karşı tarafla on sekiz ay boyunca aktif yazışma yürütebilir — ödeme planı taslakları alıp verebilir, toplantılar yapabilir, ihtarnameler gönderebilir, özürler dinleyebilir — ve tüm bu süre boyunca zaman aşımının kesintisiz işlediğini izleyebilir. Yazışma tek başına hiçbir sonuç doğurmaz. 204. madde süreyi yalnızca borçlunun borcu kabul etmesiyle keser ve alacaklıların borcun kabulü saydığı şey ile hukukun borcun kabulü saydığı şey arasındaki fark, çoğu kişinin sandığından daha büyüktür. Genel bir kusur kabulü borcun kabulü değildir. Gecikme için duyulan pişmanlık borcun kabulü değildir. Gelecekte ödeneceğine dair belirsiz bir güvence borcun kabulü değildir. Geçerli olan, açıkça borçluya atfedilebilen ve kabul edilen borcu açıkça belirten davranıştır — imzalı bir hesap mutabakatı, usulüne uygun belgelenmiş kısmi bir ödeme, borçlunun imzaladığı yazılı bir ödeme planı. Uzlaşma görüşmelerinin tahsil hakkından sessizce vazgeçmek yerine bu hakkı korumaya yönelik olması isteniyorsa, aşılması gereken çıta budur. Bunun altında kalan her şey, süre işlerken yapılan bir sohbetten ibarettir.
Süre, alacaklının harekete geçmeye karar verdiği, ilk mektubu gönderdiği veya avukat tuttuğu tarihten değil, hakkın ihlal edildiği tarihten itibaren işler. Belirli bir ödeme vadesi olan para borçlarında başlangıç tarihi vadenin ertesi günüdür. Sürenin müzakereler çıkmaza girdiğinde, ihtarname gönderildiğinde veya dosya şirket içinde açıldığında başladığını varsayan alacaklılar, kalan sürelerini sistematik olarak yanlış hesaplar. Bu hata çoğu zaman altı ay veya daha fazladır.
Sözlü ödeme vaatleri. Taraflar arasında dolaşan ancak imzalanmayan ödeme planı taslakları. Borçlunun hiçbir zaman onaylamadığı toplantı notları. Bunların hepsi delil olarak zayıf, borcun kabulü olarak ise daha da zayıftır. Zaman aşımını kesmek için borcun kabulünün mahkemede ispatlanabilir olması gerekir — uygulamada bu, imzalı bir belge veya yapılmış ve usulüne uygun kaydedilmiş bir ödeme demektir. Yalnızca alacaklının görüşmeye dair hatıralarında yaşayan hiçbir şey bu şartı karşılamaz.
Zorunlu dava öncesi ihtar prosedürü (Belarus’ta dava öncesi borç tahsilatı rehberimizde ayrıntılı olarak ele alınmıştır), sözleşmeye — veya sözleşmede hüküm yoksa kanuni süreye — bağlı olarak genellikle on dört ila otuz gün sürer. Alacağı zaman aşımına yaklaşan bir alacaklı için bu haftalar önemlidir ve planlamaya dahil edilmelidir. Bazı durumlarda ihtarname, borçludan yazılı bir borç ikrarı alınacak şekilde kaleme alınabilir; ikrar gelirse süre kesilir ve alacaklı yeni bir üç yıllık süre kazanır. Bu taktik her mektupla işlemez. Yalnızca bu amaçla hazırlanmış bir mektupla sonuç verir.
Bir alacak, takvime dikkat edilerek ve Medeni Kanun’un sunduğu araçlar bilinçli biçimde kullanılarak korunur. Aşağıdaki önlemler sırasıyla alındığında, tahsil edilebilir bir alacağın zaman aşımına uğrama riski önemli ölçüde azalır.
Bu adımlar atıldığında alacaklı, uygulama notlarımızda ele alınan diğer tahsilat araçlarını kullanma imkânını korur — dava öncesi borç tahsilatı rehberimizde ele alınan ihtarname aşamasından, kredi sözleşmesinden doğan borçların tahsili hakkındaki notumuzda açıklanan esasa ilişkin tahsilat yollarına ve varlık dondurma ve ihtiyati tedbirler konusundaki yazımızda ele alınan karar öncesi koruma önlemlerine kadar. Sözleşmede tahkim öngörülmüşse, Belarus Ticaret ve Sanayi Odası nezdindeki Uluslararası Tahkim Mahkemesi önündeki prosedür ayrıca ele alınmıştır.
Üç yıl. Süre Medeni Kanun’un 197. maddesiyle belirlenmiştir ve ticari borçların çoğu dahil olmak üzere medeni alacaklara geniş ölçüde uygulanır. Bazı alacak türleri Medeni Kanun veya özel mevzuat uyarınca daha kısa özel sürelere tabidir — alacak bir taşıma, tüketici veya başka bir özel sözleşmeden doğuyorsa bunu kontrol etmekte fayda vardır.
Alacaklının hakkının ihlal edildiğini öğrendiği veya makul olarak öğrenmesi gerektiği tarihten itibaren. Belirli bir ödeme vadesi olan ticari borçlarda bu, vadenin ertesi günüdür. Taksitli düzenlemelerde ödenmeyen her taksit, o tutar için kendi zaman aşımı süresini başlatabilir — dolayısıyla en eski taksitler, en yenileri hâlâ sürenin rahatça içindeyken zaman aşımına uğrar.
Durma (Madde 203) süreyi geçici olarak durdurur. Durma sebebi — mücbir sebep, savaş zamanında askerlik hizmeti, kanuni moratoryum — devam ettiği sürece süre işlemez ve süre yeniden işlemeye başladığında önceden geçen süre korunur. Kesilme (Madde 204) ise süreyi sıfırlar. Geçen süre silinir ve kesme işleminin tarihinden itibaren yeni ve tam bir üç yıllık süre işlemeye başlar.
204. maddeye göre iki durum. Birincisi, usulüne uygun olarak dava açılmasıdır — genellikle yetkili mahkemeye dava dilekçesi verilmesi. İkincisi, borçlunun borcu kabul ettiğini gösteren davranışıdır. Borcun kabulü çeşitli biçimlerde olabilir: borcun yazılı ikrarı, kısmi ödeme, imzalı bir hesap mutabakatı veya borçlunun imzaladığı bir ödeme planı. Bunların her biri süreyi sıfırlar ve alacaklıya işlemin tarihinden itibaren yeni bir üç yıllık süre kazandırır.
Hayır. 200. maddeye göre mahkeme zaman aşımını yalnızca bir tarafın mahkeme karar vermeden önce yaptığı talep üzerine uygular. Ancak uygulamada davalılar mümkün olan her durumda zaman aşımı def’ini ileri sürer ve mahkemeler bunu rutin olarak kabul eder. Def’in ileri sürülmeyebileceği varsayımıyla dava açmak bir strateji değildir.
Yalnızca gerçek kişiler — bireyler ve şahıs girişimcileri — için ve yalnızca ağır hastalık, çaresizlik veya hukuki bilgisizlik gibi dar koşullarda. O durumda bile sonucu öngörmek zordur. Tüzel kişiler için bu imkân hiç yoktur. Kurumsal alacaklılar zaman aşımını kesin olarak kabul etmelidir.
Kağıt üzerinde Belarus’taki zaman aşımı rejimi basittir. Üç yıl. Belirli bir başlangıç noktası. Borcun kabulü veya dava açılmasıyla kesilme. Dar koşullarda durma. Zor olan hukukun kendisi değildir.
Zor olan, bu kuralları nadiren düz bir çizgide ilerleyen sınır ötesi ticari durumlara uygulamaktır — kararlı adımlardan çok uzun süren diyaloglarla şekillenen ve iki ya da üç farklı ülkenin takvimine yayılan durumlara. Tahsil edilebilir alacaklar, hukuk belirsiz olduğu için zaman aşımına uğramaz. Onları koruyacak davranış ya hiç gösterilmediği ya da yeterince belgelenmediği için kaybedilir.
Güvenceler basittir. Borç muaccel olur olmaz son tarihi hesaplayın. Borcun kabulünü bilinçli olarak sağlayın. Hesap mutabakatlarını düzenli aralıklarla yapın. Uzlaşma belirsizse dava açın. Bunların hiçbiri pahalı değildir. Hiçbiri teknik açıdan zor değildir. Hepsi doğru zamanlama gerektirir — ve hepsi, ilişkinin başında yapıldığında son dakikada yapılmasından çok daha ucuzdur.
Belaruslu bir karşı tarafla ilgili belirli bir alacak hakkında danışmanlık için — zaman aşımı süresinin hâlâ işleyip işlemediğinin değerlendirilmesi, süreyi kesecek borç kabulü işlemlerinin kurgulanması ve kalan süre içinde dava öncesi ve yargısal prosedürlerin yürütülmesi dahil — lütfen alacak tahsilatı ekibimizle iletişime geçin. Tahsilatın ilgili aşamaları uygulama notlarımızda ele alınmıştır: dava öncesi ihtar prosedürü, kredi sözleşmesi kapsamındaki esasa ilişkin seçenekler, karar öncesi varlık dondurma ve ihtiyati tedbirler ve BelCCI Uluslararası Tahkim Mahkemesi önünde tahkim. Bu makale genel bilgi niteliğindedir ve belirli bir alacak hakkında hukuki tavsiye teşkil etmez.
Alacak borçları, çoğu şirketin ticari operasyonlarının bir parçasıdır. Teslimatlar, hizmetler, krediler, kira — tüm bu ilişkiler ideal olarak zamanında yerine getirilmesi gereken yükümlülükleri içerir. Ancak pratikte, borçların zamanında ödenmediği ve alacaklının bunları tahsil etmek için aktif önlemler almadığı durumlar sıklıkla ortaya çıkar. Doğal bir soru ortaya çıkar: ‘Böyle bir borç ‘vadesi geçmiş’ kabul edilebilir ve […]
Sözleşme imzalandı. Mallar teslim edildi, hizmetler sunuldu, para ödünç verildi. Ve sonra — sessizlik. Ödeme süreleri geçti, aramalar yanıtsız kaldı ve Belaruslu iş ortağınızdan gelen e-postalar giderek belirsizleşti. Şimdi elinizde ödenmemiş bir faturayla yurtdışından gerçekten yapabileceğiniz bir şey olup olmadığını merak ediyorsunuz. Kısa cevap: evet. Belarus’ta, yabancı şirketler tarafından açılan davalar da dahil olmak üzere […]
Ödenmemiş bir Belarus faturasına sahip yabancı bir alacaklı. Altı ay önce teslim edilen mallar için 250.000 Avro. İki adet dava öncesi ihtarname gönderilmiş, ikisi de cevapsız bırakılmış. Sözleşme Belarus hukukunu ve Minsk ekonomi mahkemesinin yetkisini öngörüyor. Ticari ekip ilerlemeye hazır; finans ekibi ise ticari ekibin yanıtlayamadığı sorulara sahip. Mahkeme dava açmak için ne kadar ücret […]
Error: Contact form not found.
