2026’da BelCCI Uluslararası Tahkim Mahkemesi: Yabancı Taraflar İçin Uygulayıcı Rehberi

Belaruslu bir karşı tarafla yaşanabilecek uyuşmazlıkların nerede çözüleceğine karar veren yabancı bir tarafın asıl sorusu, BelCCI Uluslararası Tahkim Mahkemesi’nin ne olduğu değildir. Bu sorunun yerleşik bir cevabı vardır ve bunu ayrıca kaleme aldık. Sonucu gerçekten belirleyen sorular ise daha somuttur. Uyuşmazlık çıktığında tahkim şartı geçerliliğini koruyacak mı? Karşı taraf bu şartı aşabilir mi? Maliyeti ne olacak, ne kadar sürecek ve karar nihayet verildiğinde Minsk’teki mal varlıklarından tahsilat yapılmasını sağlayacak mı?

2026 yılında bu soruların yanıtları üç yıl öncesine göre daha net, bir bakımdan da daha rahatsız edicidir. BelCCI, uygun koşulları taşıyan yabancı taraflar için hâlâ son derece iyi bir tahkim seçeneğidir: uluslararası standartlara göre düşük maliyetli, hızlı ve gizlidir; kararları da New York Sözleşmesi uyarınca dünyanın büyük bölümünde tenfiz edilebilir. Ancak 1 Ocak 2026’da yeni bir Medeni Usul Kanunu yürürlüğe girmiştir. Ayrıca 2023 tarihli bir kanun, Belarus devlet mahkemelerine belirli koşullarda bir uyuşmazlığı tamamen tahkim dışına çıkarma yetkisi vermektedir. Bu rehber, tüm bunlar dikkate alınarak tahkim şartının hazırlanmasını ve yargılamanın yürütülmesini ele almaktadır: şartın hangi durumlarda etkili olduğu, hangi durumlarda etkisiz kalabileceği, maliyet, süre ve yabancı tarafın her bir konuda atması gereken adımlar.

Tek Bölümde BelCCI

Belarus Ticaret ve Sanayi Odası Nezdindeki Uluslararası Tahkim Mahkemesi (BelCCI IAC), 1994 yılından beri faaliyet gösteren Belarus’taki ilk sürekli tahkim kurumudur. Gücünü iki kanundan —Uluslararası Tahkim Mahkemesi Hakkında Kanun (No. 279-Z, 1999) ve Tahkim Mahkemeleri Hakkında Kanun (No. 301-Z, 2011)— almakta olup BelCCI Başkanlığı tarafından onaylanan Kurallar çerçevesinde çalışmaktadır. Kendi ücretleriyle finanse edilen kar amacı gütmeyen bir kuruluştur ve temel faaliyet alanı, taraflardan en az birinin Belarus dışında yerleşik olduğu dış ekonomik faaliyetten doğan uyuşmazlıklardır.

Bu, iki paragraflık kısa özettir. Kurumun tarihçesi, yapısı, hakem listesi ve temel avantajları hakkında kapsamlı bilgi için BelCCI IAC’ye giriş rehberimize başvurabilirsiniz. Belarus’ta uluslararası tahkim hakkındaki daha kapsamlı yazımız ise konunun genel çerçevesini sunmaktadır. Bu yazı, söz konusu temel bilgilerin bilindiğini varsayarak stratejik sorulara odaklanmaktadır.

BelCCI’nin Doğru Tahkim Seçeneği Olduğu ve Olmadığı Durumlar

Uyuşmazlık çözüm şartı, imza sırasında kimsenin okumadığı ve bir şeyler bozulduğunda herkesin ihtiyaç duyduğu paragraftır. Bunu doğru yapmak, yabancı bir taraf için BelCCI’nin ne zaman doğru seçim olduğunun dürüst bir değerlendirmesiyle başlar.

BelCCI’yi tercih etmek için güçlü nedenler vardır. Tahkim ücretleri, uluslararası tahkim kurumları arasındaki en düşük ücretlerdendir; avukatlık ücretleri hesaba katılmadan bile ICC veya LCIA tahkiminin maliyetinin çok küçük bir bölümünü oluşturur. Süreç hızlıdır: taraflardan birinin yabancı olduğu durumlarda, uluslararası uygulamada nadiren görüldüğü üzere, hakem heyetinin kurulmasından itibaren altı ay içinde karar verilmesi zorunludur. Kural olarak yargılama gizlidir ve duruşmalar kapalı yapılır; uyuşmazlığın varlığı dahi ticari sır olarak kabul edilir. Taraflar uygulanacak hukuku, yargılama dilini ve hakemleri belirleme yetkisini korur. En belirleyici avantaj ise şudur: BelCCI hakem kararı, New York Sözleşmesi’ne taraf yaklaşık 170 devlette tenfiz edilebilirken, Belarus devlet mahkemelerinin kararları bir antlaşma bulunmadıkça yurt dışında bu şekilde otomatik olarak tanınmaz.

Bazı yabancı tarafların BelCCI’yi tercih etmemek için de aynı ölçüde güçlü nedenleri vardır. Bunlar büyük ölçüde 9. bölümde ele alınan ve 2026’da dikkate alınması gereken hukuki düzenlemelerle ilgilidir. Uyuşmazlığın yaptırımlarla bağlantılı olması muhtemelse veya Batılı bir taraf için tenfiz dışındaki nedenlerle gerçekten tarafsız bir üçüncü ülkede tahkim yapılması önem taşıyorsa BelCCI uygun seçenek olmayabilir. Gerçekçi değerlendirme şudur: BelCCI, Belaruslu bir karşı tarafla yaşanan olağan ticari uyuşmazlıklar için mükemmel bir seçenektir; yaptırımların söz konusu olduğu uyuşmazlıklarda ise değerlendirme daha karmaşıktır. Belirli bir sözleşmenin hangi gruba girdiği taraflara bağlıdır ve bu husus uyuşmazlık çıktıktan sonra değil, tahkim şartı hazırlanmadan önce değerlendirilmelidir.

Tahkim Şartı — İmza Aşamasında Doğru Hazırlamak

Sonraki sürecin tamamını tahkim şartı belirler. Bir sözleşme dava avukatının masasına geldiğinde, uyuşmazlığın nerede görüleceği çoktan belirlenmiştir; üstelik bunu belirleyen, iki yıl önce bir satın alma yöneticisinin şablondan kopyaladığı ifadeler olabilir. Dolayısıyla yabancı tarafın süreci etkileme imkânı asıl bu aşamadadır.

Örnek tahkim şartını kullanın. IAC, kullanılması tavsiye edilen bir tahkim şartı yayımlamaktadır. Bu metnin kullanılması; kapsam belirsizliği, gerçekte mevcut olmayan bir kurumun belirtilmesi veya kurallarla çelişen bir tahkim yeri seçilmesi gibi, esas bakımından güçlü davaların daha başlangıçta sonuçsuz kalmasına yol açabilen patolojik tahkim şartı sorunlarını önler. Karşı tarafın belirli bir uyuşmazlığın kapsam dışında kaldığını ileri sürememesi için kapsamı geniş tutun: “Bu sözleşmeden doğan veya bu sözleşmeyle bağlantılı olan, sözleşmenin değiştirilmesi, feshi, ifası, geçerliliği veya yorumlanması dahil tüm uyuşmazlıklar.”

Ardından tahkim şartında belirtilmesi gereken dört hususu kararlaştırın. Tahkim yeri: kural olarak Minsk’teki BelCCI’dir, ancak taraflar farklı bir yer kararlaştırabilir. Dil: kural olarak Rusça veya Belarusçadır, ancak yabancı taraf İngilizceyi seçebilir ve çoğu durumda bunu açıkça belirtmelidir. Uygulanacak hukuk: tarafların seçtiği herhangi bir hukuk olabilir. Hakem sayısı: kural olarak üçtür, ancak maliyet ve zamandan tasarruf etmek için tek hakem seçilebilir. Bunların her biri tarafların tercihine bağlıdır. Her birini imza aşamasında bilinçli olarak kararlaştırmak, ilişki bozulduktan sonra bu konularda uyuşmazlık yaşamaktan çok daha az maliyetlidir. Aynı ilke alacak tahsilinde de geçerlidir: imza aşamasında seçilen şart, yıllar sonra izlenecek tahsil yolunu belirler. Bu hususu yabancı alacaklıların Belaruslu bir şirketten alacaklarını tahsil etmesine ilişkin rehberimizde ele almaktayız.

Yabancı Bir Taraf Olarak Hakemlerinizi Seçmek

İşte yabancı tarafların rutin olarak gözden kaçırdığı gerçek pratik değere sahip bir nokta.

IAC, Belaruslu ve yabancı avukatlar, akademisyenler ve uygulamacılardan oluşan, hâlihazırda 66 kişinin yer aldığı bir tavsiye edilen hakemler listesi tutmaktadır. Belarus’ta yerleşik bir taraf, hakemini bu listeden seçmek zorundadır. Ancak Belarus’ta yerleşik olmayan bir taraf bu listeyle bağlı değildir. Yabancı taraf, yalnızca yabancı hakemin katılım masrafları için avans ödemek koşuluyla liste dışından, kendi seçtiği tarafsız bir kişiyi hakem olarak aday gösterebilir. Bu farklılık, kolayca gözden kaçabilen bir avantajdır. Özellikle listede bulunmayan belirli bir sektör veya common law deneyimine sahip bir hakemin uyuşmazlığın çözümüne katkı sağlayacağı durumlarda bu imkândan yararlanılabilir.

Hakem heyetinin oluşumunda kural, üç hakem bulunmasıdır: davacı ve davalı birer hakem aday gösterir, bu iki hakem de başkanı seçer. Bu yapı, uyuşmazlık tutarı ne olursa olsun çoğu uyuşmazlık için uygundur. Düşük tutarlı veya basit uyuşmazlıklarda ise tarafların üzerinde anlaştığı tek hakem, hem maliyeti hem de süreyi azaltır ve ücret indiriminden yararlanılmasını sağlar. Tarafların tercihi ne olursa olsun, hakemler taraf temsilcisi değildir. Bağımsızlık ve tarafsızlık şartları fiilen uygulanır ve yabancı taraflar da bu güvencelerden diğer taraflar kadar yararlanır.

Tahkim Yeri, Dil ve Uygulanacak Hukuk

Yabancı tarafların az kullandığı üç esneklik noktası.

Tahkim yeri. Kural olarak Minsk’teki IAC binasıdır; ancak taraflar tahkim şartında başka bir yer kararlaştırabilir. Anlaşma yoksa hakem heyeti, tarafların görüşlerini dikkate alarak tahkim yerini belirler.

Dil. Kural olarak yargılama Rusça veya Belarusça yürütülür. Ancak seçilen hakemlerin ilgili dilde çalışabilmesi koşuluyla tahkim şartında başka bir dil, çoğunlukla İngilizce, belirlenebilir. Yargılamanın İngilizce yürütülmesini isteyen yabancı taraf, bunun kendiliğinden gerçekleşeceğini varsaymak yerine bu tercihini tahkim şartında belirtmelidir. Taraflardan biri yargılama dilini bilmiyorsa masrafı kendisine ait olmak üzere tercüman görevlendirilir. Kolaylık sağlayan bir diğer husus da hakem heyeti Rusça çeviri istemedikçe yazılı delillerin çeviri yapılmadan özgün dilinde sunulabilmesidir.

Uygulanacak hukuk. Uyuşmazlık çözüm mercii olarak BelCCI’nin seçilmesi, tarafları Belarus maddi hukukuyla bağlı kılmaz. Taraflar herhangi bir devletin hukukunu, uluslararası ticaret hukukunu veya ticari teamülleri seçebilir. Başka bir deyişle yabancı taraf, uyuşmazlığının Minsk’te, kendisi için uygun bulduğu hukuk uygulanarak görülmesini sağlayabilir. Bu birleşim, uygulamada çoğu zaman en elverişli çözümü sunar.

Standart Usul ve Basitleştirilmiş Usul

IAC iki yol sunar ve bunlar arasındaki seçim hem maliyeti hem de süreyi şekillendirir.

Standart usul, çekişmeli yargılama esasına dayanır ve genel olarak mahkemedeki dava sürecine benzer: kapsamlı yazılı beyanlar, sözlü duruşmalar, delillerin incelenmesi ve usule ilişkin tüm imkânlar söz konusudur. Taraflar arasında esaslı görüş ayrılıklarının bulunduğu uyuşmazlıklar, yüksek tutarlı talepler ve maddi vakıaların duruşmada sorgulanması gereken tanık beyanları veya uzman görüşlerine dayandığı durumlar için uygun yoldur.

Basitleştirilmiş usul yalnızca belgeler üzerinden yürütülür. Sözlü duruşma yapılmaz; tek hakem, dosyadaki yazılı belgeler üzerinden karar verir. Bu usul, düşük tutarlı talepler ile tarafların hızlandırılmış biçimde çözülmesini kararlaştırdığı uyuşmazlıklarda uygulanır ve her aşamada daha kısa usul süreleri öngörür. Belgelerle açıkça ortaya konabilen basit bir alacak veya sözleşmeden doğan talep söz konusu olduğunda, uyuşmazlık daha hızlı ve daha düşük maliyetle çözülür. Kararın tenfiz kabiliyeti de azalmaz; bu usulde verilen karar, diğer hakem kararları kadar bağlayıcıdır ve uluslararası düzeyde aynı şekilde tenfiz edilebilir.

Sonraki iki bölümde sırasıyla maliyet ve süre ele alınmaktadır. BelCCI ile Batılı bir tahkim kurumu arasında seçim yapan yabancı taraf için kararı genellikle bu iki unsur belirler.

Maliyetler — Ücretler, Maliyet Yapısı ve Karşı Taraftan Tahsil

Maliyet, BelCCI’nin en güçlü avantajlarından biridir. Bu nedenle maliyeti tek bir rakam olarak ele almak yerine hangi kalemlerden oluştuğunu anlamak gerekir.

Ücretin hesaplanması. Tahkim ücreti, uyuşmazlık konusu tutara dayalı oransal bir tarifeye göre hesaplanır. Talep tutarı arttıkça ücret de artar; ancak bu artış doğrusal değildir, çünkü tutar büyüdükçe uygulanan oran düşer. Ücret aralığı hakkında fikir vermek gerekirse, en düşük tutarlı taleplerde asgari ücret yaklaşık 700 EUR iken, yaklaşık 2 milyon EUR tutarındaki bir talepte ücret 22.825 EUR civarına çıkar. Bu rakamlar, büyük Batılı tahkim kurumlarındaki karşılıklarının çok küçük bir bölümüdür. Bu kurumlarda orta ölçekli bir davanın idari ücretleri ve hakem ücretleri, avukatlık ücretleri hesaba katılmadan bile sıklıkla altı haneli tutarlara ulaşır. ICC veya LCIA’nın maliyet yapısına alışkın yabancı bir taraf için en çarpıcı fark BelCCI’nin ücret tarifesidir.

Birlikte uygulanabilen indirimler. İki indirim önem taşır. Uyuşmazlığın üç kişilik heyet yerine tek hakem tarafından görülmesi, temel ücret üzerinden yaklaşık %30 indirim sağlar. Bu, önemli bir tasarruftur ve üç hakem gerektirmeyen uyuşmazlıklarda tek hakemin tercih edilmesi için bir nedendir. Buna ek olarak basitleştirilmiş usul, ücrette yaklaşık %10 oranında ilave indirim sağlar. Tek hakem ve basitleştirilmiş usul birlikte tercih edildiğinde, düşük tutarlı bir talep önemli ölçüde daha düşük maliyetle tahkim yoluyla çözülebilir. Sözlü duruşma yapılmadığı için duruşmada temsil için harcanan zamana ilişkin avukatlık gideri de doğmaz.

Tahkim ücreti dışındaki giderler. Bazı gider kalemleri temel tahkim ücretine dahil değildir. Yabancı taraf, tavsiye edilen liste dışından bir hakem aday gösterirse bu hakemin masrafları için avans öder. Taraflardan biri yargılama dilini bilmediği için tercümana ihtiyaç duyarsa bu gider, tercümanı talep eden tarafa aittir. Kendi avukatınızın temsil hizmeti de ayrı bir gider kalemidir. Bununla birlikte, iyi yürütülen basitleştirilmiş bir yargılamada duruşma yapılmaması, temsil giderlerinin düşük tutulmasını sağlar.

Masrafların karşı taraftan tahsili — maliyet hesabını değiştiren husus. Makul temsil giderleri dahil yargılama giderleri, davayı kaybeden taraftan tahsil edilebilir. Bunun önemi ilk bakışta göründüğünden daha büyüktür. Haklılığını güçlü biçimde ortaya koyabilen bir davacı, tahkim ücretini ve hukuki giderleri yalnızca üstlenmekle kalmaz; davayı kazanırsa bunları karşı taraftan tahsil etme imkânına da sahiptir. Böylece maliyet sorusu, “Bu bana ne kadara mal olacak?” yerine “Kaybedersem ne kadara mal olacak, kazanırsam hangi giderleri geri alabileceğim?” biçiminde değerlendirilir. Bu, sonuç ne olursa olsun her tarafın kendi giderlerini karşıladığı hukuk sistemlerine göre çok daha elverişli bir maliyet hesabı sunar.

(Ücret tutarları, basitleştirilmiş usulün uygulanmasına esas olan değer eşikleri ve kesin indirim oranları yürürlükteki Kurallarla belirlenir ve zaman zaman güncellenir. Belirli bir tutarı esas almadan önce güncel tarifeyi kontrol edin.)

Usul Zaman Çizelgesi — Bir Uyuşmazlık Aslında Ne Kadar Sürer

Hız, BelCCI’nin cazibesinin diğer yarısıdır ve burada da zamanın aslında nereye gittiğini bilmek yardımcı olur.

Temel kural. Taraflardan birinin yabancı olduğu durumlarda IAC, hakem heyetinin kurulmasından itibaren altı ay içinde davayı karara bağlamak zorundadır. Tamamen ülke içi bir uyuşmazlıkta bu süre üç aydır. Bağlayıcı ve uluslararası düzeyde tenfiz edilebilir bir karara altı ayda ulaşılması hızlıdır. Büyük Batılı tahkim kurumlarında benzer uyuşmazlıklar sıklıkla on sekiz ila yirmi dört ay veya daha uzun sürer. Bu da BelCCI’nin en güçlü avantajlarından biridir.

Sürenin başlangıcı. Altı aylık süre, davanın açıldığı tarihten değil, hakem heyetinin oluşturulmasından itibaren işlemeye başlar. Bu ayrım önemlidir; çünkü heyetin oluşturulmasından önceki işlemler de zaman alır: dava dilekçesinin sunulması, IAC’nin tespit ettiği eksikliklerin giderilmesi, davalının cevap vermesi ve hakemler üzerinde anlaşılması veya hakemlerin atanması. Yabancı taraf, altı aylık karar süresine ek olarak bu hazırlık aşamasının alacağı haftaları da hesaba katmalıdır. Basitleştirilmiş usulde bu ön işlemler daha kısa sürelere tabidir. Eksikliklerin giderilmesi, hakem üzerinde anlaşılması ve karşılıklı beyanların sunulması için kısa ve belirli süreler öngörülmesi, bu usulün önemli ölçüde daha hızlı sonuçlanmasının nedenlerinden biridir.

Karar ve sonrası. Hakem heyeti kararını verdikten sonra karar yazılı olarak düzenlenir ve kısa süre içinde, yaklaşık bir hafta içinde, taraflara gönderilir. Ancak kaybeden taraf kendiliğinden ödeme yapmazsa süreç kararın verilmesiyle sona ermez. Davalı Belaruslu ise kazanan taraf, cebri icraya izin veren bir karar almak için Ekonomi Mahkemesine başvurur. Mahkeme, icra makamları süreci devralmadan önce başvuruyu yaklaşık bir ay içinde inceler. Dolayısıyla çekişmeli bir uyuşmazlıkta sürecin tamamı şöyle hesaplanmalıdır: hakem heyetinin oluşturulması için hazırlık aşamasında geçen haftalar, karar için altı aya kadar süre ve icra gerekirse tahsilata başlanmadan önce icra izni için yaklaşık bir ay daha. Bu süre uluslararası standartlara göre kısadır; ancak yabancı taraf yalnızca altı aylık karar süresini değil, sürecin tamamını planlamalıdır.

Süreyi uzatan etkenler. Uyuşmazlığın karmaşık olması, yabancı hakemin uygun olduğu tarihler için uluslararası koordinasyon gerekmesi, hakem heyetinin yazılı delillerin çevirisini istemesi veya taraflardan birinin usule ilişkin itirazlar ileri sürmesi süreci uzatabilir. Bunların hiçbiri olağandışı değildir ve altı aylık sürenin hedef olarak esas alınmasını ortadan kaldırmaz. Ancak BelCCI tahkimine göre plan yapan yabancı taraf, altı ayı hızlı ve sorunsuz ilerleyen bir dosya için öngörülen süre olarak değerlendirmeli ve diğer ihtimaller için ek süre ayırmalıdır.

2026’da Dikkate Alınacak Düzenlemeler — Tahkim Şartının Etkisiz Kalabileceği Durumlar

Bu bölüm, 2026 yılına ilişkin bir uygulayıcı rehberinde mutlaka yer almalıdır; ancak BelCCI hakkında yayımlanmış kaynakların çoğunda bulunmamaktadır. İki gelişme, yabancı taraf açısından hukuki değerlendirmeyi değiştirmekte ve her ikisi de daha ihtiyatlı davranılmasını gerektirmektedir.

Yeni Medeni Usul Kanunu. 1 Ocak 2026’da Belarus’ta, yaklaşık otuz yıldır medeni ve ekonomik uyuşmazlıklarda uygulanan iki ayrı usul kanununun yerini alan birleşik bir Medeni Usul Kanunu yürürlüğe girdi. Kanunun uluslararası medeni usule ilişkin VII. Bölümü, yabancı tarafların yer aldığı uyuşmazlıklarda yargı yetkisi ile yabancı mahkeme ve hakem kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin kuralları güncellemektedir. Tahkim bakımından özellikle Kanunun 509. maddesi önemlidir. Bu madde, Belarus mahkemelerinin münhasır yargı yetkisine giren ve dolayısıyla yerleşik uygulamaya göre tahkime elverişli olmayan konuları belirler. Bunlar; Belarus tüzel kişilerinin varlığı, tescili veya tasfiyesi ile yönetim organlarının kararlarına ilişkin uyuşmazlıklar, Belarus’ta yerleşik tüzel kişilerin iflası, Belarus devlet sicillerindeki kayıtlara itirazlar, Belarus devlet organlarınca uygulanan haczin kaldırılması ve kamu hukuku ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklardır. Bu konulardan herhangi birini tahkime götürmeyi öngören şart geçerli olmayacaktır.

280-Z sayılı Kanun — Yaptırımlara Bağlı Yargı Yetkisi Düzenlemesi. Daha ciddi sonuçlar doğuran gelişme budur. Belarus, Temmuz 2023’te Rusya’da Lugovoy Kanunu olarak bilinen düzenlemeyi büyük ölçüde örnek alan, “Özel Kısıtlayıcı Tedbirlerin Uygulanmasına İlişkin” 280-Z sayılı Kanunu kabul etti. Kanunun 10. ve 11. maddeleri, bir antlaşma veya tarafların tahkim anlaşması aksini öngörmedikçe, yaptırıma tabi Belaruslu kişilerin taraf olduğu ekonomik uyuşmazlıklar ile Belaruslu kişilere uygulanan yaptırımlardan doğan uyuşmazlıklarda Belarus devlet mahkemelerine münhasır yargı yetkisi vermektedir. Ancak burada ek bir risk vardır: Belarus mahkemesi, yaptırımların tarafların tahkim anlaşmasını uygulanamaz hâle getirdiği sonucuna varırsa uyuşmazlığı kendisi görmeye başlayabilir. Kanun ayrıca yurt dışında yargılamayla karşı karşıya olan Belaruslu veya yabancı bir tarafın, bu yargılamanın durdurulması için Belarus mahkemesinden ihtiyati tedbir istemesine imkân tanır. Tahkimin durdurulmasına yönelik bu tedbir, anti-arbitration injunction olarak adlandırılır. Bu yetkiler teorik değildir. Belarus mahkemeleri, düzenlemenin ilk yılında yurt dışında yürütülen tahkim ve mahkeme yargılamalarını durduran birkaç ihtiyati tedbir kararı vermiştir.

Yabancı taraf açısından çıkarılacak sonuç, BelCCI tahkim şartının değersiz olduğu değildir; aksine, Belaruslu bir karşı tarafla yaşanan olağan ticari uyuşmazlıklarda tahkim anlaşması güçlüdür ve mekanizma öngörüldüğü gibi işler. Asıl sonuç şudur: yaptırımların söz konusu olduğu veya ileride söz konusu olabileceği durumlarda tahkim şartı risk altındadır. Bu risk, şart hazırlanırken tahkim yeri ve kurum seçiminde, ayrıca belirli karşı tarafın ve uyuşmazlık konusunun yaptırım rejimiyle ilişkisinin gerçekçi biçimde değerlendirilmesinde dikkate alınmalıdır. Bu değerlendirme imzadan önce yapılmalıdır; genel bir şablonun yetersiz kalacağı husus da tam olarak budur. Medeni Usul Kanunu ile 280-Z sayılı Kanunun uygulamasına ilişkin güncel bilgiler, Belarus’un yenilenen uluslararası medeni usul kurallarına ilişkin bu analizde yer almaktadır. İlgili mevzuat hükümlerine ise Ulusal Hukuki İnternet Portalı‘ndan ulaşılabilir.

Kararın İcrası

Bir BelCCI kararı bağlayıcıdır, ancak bağlayıcı olmak tahsil edilmiş olmakla aynı şey değildir. Kararın paraya nasıl dönüşeceği davalının varlıklarının nerede olduğuna bağlıdır.

Davalı Belaruslu olduğunda hakem kararı tek başına icra belgesi niteliğinde değildir; icra memurları doğrudan bu karara dayanarak işlem yapmaz. Kazanan taraf, cebri icraya izin verilmesi için davalının bulunduğu yerdeki Ekonomi Mahkemesine başvurur. Mahkeme, icra makamları süreci devralmadan önce başvuruyu yaklaşık bir ay içinde inceler. Yurt dışındaki mal varlıkları bakımından ise New York Sözleşmesi mekanizması uygulanır: BelCCI hakem kararı, Sözleşme’ye taraf yaklaşık 170 devlette tanınır ve tenfiz edilir. Kurumu sınır ötesi uyuşmazlıklar bakımından cazip kılan temel neden budur. BelCCI IAC’nin resmî kaynağı ile Belarus Ticaret ve Sanayi Odası kurumsal ayrıntıları sunmaktadır. Sözleşme kapsamında uygulanan standart çerçeve ise New York Tahkim Sözleşmesi sitesinde açıklanmaktadır.

Tersi durumda, yani tahkim yeri neresi olursa olsun yabancı bir hakem kararının Belarus’taki mal varlıkları üzerinde icrası gerektiğinde, Belarus’ta tanıma usulü izlenir. Bu usulün şartları artık 2026 tarihli Kanunun VII. Bölümünde düzenlenmektedir. AMBY Legal’in Belarus’ta yabancı mahkeme ve hakem kararlarının tanınması ve tenfizi hizmeti bu süreci kapsamaktadır. Belaruslu bir borçluya karşı hesaplara ve mallara haciz uygulanması gibi icra işlemleri ise Belarus’ta yerleşik olmayanlar için alacak tahsili hizmetimizde açıklanan işlemlerle aynıdır.

Tahkimin Hiçbir Yardımı Dokunmayacağı Durumlar

Ne kadar iyi hazırlanmış olursa olsun hiçbir tahkim şartının çözüm sağlamadığı üç durum vardır. Yabancı taraf, tahkimin her sorunu çözeceğini varsaymadan önce bunları bilmelidir.

İlk olarak, yukarıdaki 9. bölümde sıralanan ve 2026 tarihli Kanunun 509. maddesi uyarınca tahkime elverişli olmayan konular söz konusudur: tüzel kişilerin varlığına ve yönetim organlarına ilişkin uyuşmazlıklar, Belarus’ta yerleşik tüzel kişilerin iflası, devlet sicillerindeki kayıtlara itirazlar, devlet organlarınca uygulanan haczin kaldırılması ve kamu hukuku meseleleri. İkinci olarak, 280-Z sayılı Kanunun kapsadığı yaptırımlarla bağlantılı uyuşmazlıklarda Belarus mahkemesi, tahkim şartına rağmen münhasır yargı yetkisine sahip olduğunu ileri sürebilir. Üçüncü olarak, tahkimin kendi sınırları vardır: tahkim anlaşması yalnızca taraflarını bağlar. Bu nedenle anlaşmayı imzalamamış bir kişiyi de kapsaması gereken bir uyuşmazlık veya yalnızca devlet mahkemesinin sağlayabileceği bir hukuki koruma talebi, tahkimin kapsamı dışında kalabilir. Bu durumların hiçbirinde tahkim şartı uygun çözüm aracı değildir. Yabancı tarafın bunu uyuşmazlık devam ederken öğrenmek yerine en baştan bilmesi yararınadır.

Sonuç

Uygun koşulları taşıyan yabancı taraf ve uyuşmazlık için BelCCI Uluslararası Tahkim Mahkemesi güçlü bir seçenektir: düşük maliyetli, hızlı ve gizlidir. Ayrıca kararları, Belarus devlet mahkemesi kararlarının sahip olmadığı, New York Sözleşmesi’ne dayalı uluslararası tenfiz imkânından yararlanır. Bunlar 2026’da da değişmemiştir. Değişen husus, tahkim şartının artık yeni Medeni Usul Kanunu ile yaptırımlara bağlı yargı yetkisini düzenleyen bir kanun çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğidir. Bu düzenlemeler, belirli koşullarda Belarus mahkemesinin uyuşmazlığı tamamen tahkim dışına çıkarmasına imkân tanır. Belirleyici olan, her zaman olduğu gibi, şartın hazırlanmasıdır. Tahkim yeri, dil, uygulanacak hukuk, hakemler, maliyet yapısı ve 2026’da dikkate alınması gereken düzenlemeler birlikte değerlendirilmelidir. Şartı hazırlayan kişinin de bu uyuşmazlıkların uygulamada nasıl yürütüldüğünü bilmesi gerekir.

Bu çalışma, herhangi bir uyuşmazlık doğmadan çok önce, imza aşamasında yapılır. AMBY Legal, tahkim şartının hazırlanmasından yargılamanın yürütülmesine ve kararın Belarus’ta ve yurt dışında icrasına kadar, BelCCI IAC nezdindeki tahkim süreçlerinde yabancı tarafları temsil eder. İmzalamak üzere olduğunuz bir şartın incelenmesi veya hâlihazırda devam eden bir uyuşmazlıkla ilgili çalışma yöntemimizi BelCCI IAC nezdinde temsil hizmetimiz açıklamaktadır. Daha kapsamlı uluslararası tahkimde temsil hizmetimiz ise tahkim yeri yurt dışında olan yargılamaları kapsamaktadır.