Yurt Dışında Yaşarken Belarus’ta Boşanma

Durum genellikle şöyledir. Evlilik birkaç yıl önce Belarus’ta tescil edilmiştir. O zamandan beri hayat değişmiştir: eşlerden biri şimdi Varşova’da, diğeri Vilnius’ta yaşamaktadır; ya da biri Berlin’deyken diğeri Minsk’te kalmıştır. Eşler bir süredir birlikte yaşamamaktadır, ancak evlilik kâğıt üzerinde hâlâ devam etmekte ve çeşitli konularda engel oluşturmaktadır. Belgeler. Yeni bir ilişki. Mal varlığı. Çocuklarla ilgili meseleler. Akla gelen ilk soru neredeyse her zaman aynıdır: Belarus’a gitmeden boşanmak mümkün mü?

Kısa cevap evettir. Belarus hukuku, durumunuza uygun usulü seçmeniz ve belgeleri doğru hazırlamanız koşuluyla, evliliğin sona erdirilmesi için her iki eşin de ülkede şahsen bulunmasını zorunlu kılmamaktadır. Bu rehber, 2026 yılında sürecin nasıl yürütüldüğünü adım adım anlatmaktadır.

Yasal Çerçeve: Boşanmanın İki Yolu

Belarus hukukuna göre evlilik, nüfus müdürlüğü aracılığıyla veya mahkeme yoluyla sona erdirilir. Usul ve koşullar, Belarus Cumhuriyeti Evlilik ve Aile Kanunu‘nun (“Kanun”) 34–37. maddelerinde ve ilgili hükümlerinde düzenlenmiştir.

Nüfus müdürlüğü aracılığıyla boşanma, yalnızca üç koşulun birlikte sağlanması hâlinde mümkündür: eşlerin karşılıklı rızasının bulunması, ortak reşit olmayan çocuklarının bulunmaması ve mal paylaşımı konusunda uyuşmazlık olmaması. Bu koşullardan herhangi biri sağlanmıyorsa tek yol mahkemeye başvurmaktır.

Diğer tüm durumlarda boşanma mahkeme yoluyla gerçekleşir: reşit olmayan çocukların bulunduğu, eşlerden birinin boşanmayı kabul etmediği veya tarafların mal paylaşımında anlaşamadığı durumlar buna dahildir. Kanun’un 36. maddesindeki genel usul, eşlere üç aylık bir barışma süresi tanınmasını öngörür; 37. madde kapsamındaki özel durumlarda (diğer eşin kayıp veya fiil ehliyetinden yoksun olduğuna karar verilmesi ya da en az üç yıl hapis cezasına mahkûm edilmesi) bu süre uygulanmaz ve evlilik gecikmeksizin sona erdirilir.

Belarus dışında yaşayanlar için önemli nokta şudur: yurt dışında yaşamak, tek başına bu iki yoldan herhangi birine başvurmayı engellemez. Asıl güçlük uygulamadadır: dilekçe sunmak, belge imzalamak, bir temsilci aracılığıyla işlem yapmak veya nihai kararı almak için sürece uzaktan nasıl katılınacağıdır.

Yurt Dışından Nüfus Müdürlüğü Aracılığıyla Boşanma

En basit senaryo ile başlayalım. Her iki eş de Belarus vatandaşıdır, her ikisi de boşanmayı kabul etmektedir, ortak reşit olmayan çocukları yoktur ve mal paylaşımı uyuşmazlığı bulunmamaktadır. Kanun’un 35¹. maddesi uyarınca işlem, eşlerden birinin ikamet ettiği yerdeki nüfus müdürlüğünde yürütülür. Süreç, ortak başvurunun yapıldığı tarihten itibaren bir ila iki ay sürer.

Her iki eş de Belarus dışındaysa iki pratik seçenek vardır.

Birincisi, ikamet edilen ülkedeki bir Belarus konsolosluğu aracılığıyla başvurmaktır. Konsolosluklar ve diplomatik misyonlar, Kanun’un 35¹. maddesi kapsamındaki durumlarda, yani ortak reşit olmayan çocukların ve mal paylaşımı uyuşmazlığının bulunmadığı durumlarda boşanma başvurularını kabul eder. Konsoloslukların güncel listesi ve yetkilerine ilişkin bilgiler Belarus Dışişleri Bakanlığı tarafından yayımlanmaktadır.

İkincisi, bir temsilci aracılığıyla başvuru yapmaktır. Nüfus müdürlüğüne yapılacak başvurunun bizzat imzalanması gerekir, ancak imza yurt dışındaki bir noter tarafından onaylanabilir. Belgenin Belarus’ta kullanılabilmesi için daha sonra, düzenlendiği ülkeye bağlı olarak konsolosluk tasdikinden geçirilmesi veya belgeye apostil şerhi alınması gerekir. AB ülkelerinin çoğu dahil olmak üzere yüzden fazla devlet 1961 Lahey Apostil Sözleşmesi’ni uygulamaktadır; Sözleşme’nin uygulandığı ülkelerden gelen belgeler için apostil şerhi ve Rusça veya Belarusça onaylı tercüme yeterlidir.

Boşanma tescil edildikten sonra boşanma belgesi şahsen, noter tasdikli bir vekaletname ile bir temsilci tarafından alınabilir veya bir konsolosluk aracılığıyla kopya olarak talep edilebilir.

Mahkeme Yoluyla Boşanma

18 yaşından küçük çocuklar veya mal paylaşımı uyuşmazlığı varsa boşanma mahkeme yoluyla gerçekleşir. Yetkili mahkeme genellikle davalının ikamet ettiği yerdeki mahkemedir. Davalı yurt dışında yaşıyorsa davacının Belarus’taki ikamet yerinin veya davalının Belarus’taki bilinen son adresinin bulunduğu mahkeme yetkili olabilir. Bu husus, uygulanabilir adli yardımlaşma anlaşmaları dikkate alınarak her somut olayda değerlendirilir.

Dava, yazılı bir dava dilekçesiyle açılır. Yurt dışında yaşayan davacı için üç seçenek vardır: Belarus’a şahsen gitmek, belgeleri postayla veya konsolosluk aracılığıyla göndermek ya da noter tasdikli bir vekâletname ile bir temsilci aracılığıyla işlem yapmak. Sürekli olarak yurt dışında yaşayan Belarus vatandaşları için üçüncü seçenek çoğu durumda açık ara en pratik olanıdır. Belarus’taki avukat davayı açar, duruşmalara katılır ve tüm konularda müvekkilin görüş ve taleplerini sunar. Müvekkilin yalnızca mahkemenin şahsen katılımını zorunlu tuttuğu nadir durumlarda bizzat katılması gerekir.

Kanun’un 36. maddesindeki genel usule göre mahkeme dava dilekçesini kabul eder, üç aylık bir barışma süresi belirler ve eşlere çocuklar ve mal varlığı konusunda anlaşmaya varmaları için zaman tanır. Bu sürenin sonunda mahkeme, aile birliğinin sürdürülemeyeceğini tespit ederse boşanmaya karar verir. Mahkeme, gerekçelerin bulunması hâlinde barışma süresini altı aya kadar uzatabilir; ancak uygulamada bu uzatmaya nadiren başvurulur.

Mahkeme, boşanmaya karar verirken tarafların ileri sürdüğü bağlantılı konuları da karara bağlar: çocukların hangi ebeveynle yaşayacağı, diğer ebeveynin çocukların yetiştirilmesine nasıl katılacağı, çocuklar için ödenecek nafakanın miktarı ve mal paylaşımı (Kanun’un 39. maddesi). Bu konular, evlilik sözleşmesi, çocuklara ilişkin anlaşma veya çocuk nafakası anlaşması ile önceden düzenlenebilir. Bu durumda mahkeme, tarafların daha önce üzerinde anlaştığı şartları esas alır.

Belarus’ta Yabancı Bir Boşanmanın Tanınması

Bir başka senaryo da boşanmanın yurt dışında, bir Polonya, Alman veya Litvanya mahkemesi ya da başka bir ülkenin nüfus müdürlüğü tarafından zaten karara bağlanmış olmasıdır. Bu durumda Belarus’ta hangi işlemlerin yapılması gerekir?

Kanun’un 231. maddesi, yabancı devletlerin yetkili makamları tarafından verilen boşanma kararlarının, ilgili yabancı devletin hukukuna uyulması koşuluyla Belarus Cumhuriyeti’nde tanınacağını öngörür. Tanıma, Belarus ile yürürlükte ikili veya çok taraflı bir anlaşması olan ülkelerden gelen kararlar için ayrı bir prosedür olmaksızın otomatiktir. Bu öncelikle 1993 Minsk Sözleşmesi kapsamındaki BDT devletlerini kapsar.

Diğer ülkelerde verilen kararların tanınması daha kapsamlı işlemler gerektirir. Kural olarak, Belarus mahkemesinde ayrı bir tanıma sürecinin yürütülmesi gerekir. Uygulamada ilgili kişi, kendi ikamet ettiği yerdeki bölge mahkemesine veya Minsk şehir mahkemesine dilekçeyle başvurur. Dilekçeye kesinleşme şerhi taşıyan yabancı mahkeme kararı, apostil şerhi veya konsolosluk tasdiki ve onaylı tercüme eklenir. Mahkeme koşulları inceler ve karar verir. Ancak bundan sonra Belarus nüfus müdürlüğü boşanmayı kayda geçirir ve talep edilmesi hâlinde buna ilişkin belgeyi düzenler.

Kolayca gözden kaçabilecek bir nokta şudur: yabancı mahkeme kararı Belarus’ta resmen tanınana kadar Belarus makamları açısından evlilik devam eder. Bu durum, Belarus’ta yeniden evlenme, miras işlemleri ve çeşitli rutin belgelerin düzenlenmesi bakımından sorun yaratır.

Çocuklar, Nafaka ve Mal Varlığı

Üç konu genellikle boşanmanın kendisinden daha karmaşık hâle gelir.

Çocukların nerede yaşayacağı. Ebeveynler anlaşırsa mahkeme anlaşmalarını onaylar. Anlaşamazlarsa mahkeme, çocuğun üstün yararını esas alarak karar verir (Kanun’un 74. maddesi). Bu değerlendirmede çocuğun yaşı, her bir ebeveyne bağlılığı, ebeveynlerin kişisel koşulları, yaşam koşulları ve on yaşından itibaren çocuğun kendi görüşü dikkate alınır. Ebeveynlerden birinin yurt dışında yaşaması değerlendirmeye alınır, ancak tek başına engel oluşturmaz. Çocuğun nerede yaşayacağı konusunda ciddi bir uyuşmazlık varsa görüş ve talepleri önceden belirlemek yerinde olur: çocuğun yerleşim yerinin belirlenmesi genellikle yargılamanın en uzun süren bölümüdür.

Mal paylaşımı. Genel kural, evlilik sırasında edinilen tüm mal varlığının eşlerin eşit paylarla ortak malı olmasıdır (Kanun’un 23. maddesi). İstisnalar vardır: bağış veya miras yoluyla edinilen mallar ile evlilik öncesinde sahip olunan mallar ilgili eşin kişisel malı olarak kalır. Evlilik sözleşmesiyle farklı bir mal rejimi belirlenebilir. Paylaşım, noter tasdikli bir anlaşmayla veya mahkeme yoluyla resmiyet kazanabilir. Zamanaşımı süresi, boşanma kararının ne zaman verildiğine bakılmaksızın, tarafın haklarının ihlal edildiğini öğrendiği veya öğrenmesi gerektiği andan itibaren üç yıldır.

Çocuk nafakası. Nafaka, yükümlünün gelirinin belirli bir oranı (bir çocuk için %25, iki çocuk için %33, üç veya daha fazla çocuk için %50) veya sabit bir tutar olarak belirlenir. Nafaka yükümlüsü ebeveyn yurt dışında yaşıyorsa kararın icrası, ilgili ülkeye ve uygulanabilir adli yardımlaşma anlaşmalarına bağlıdır. AB ülkelerinde ikamet eden Belarus vatandaşlarından çocuk nafakası tahsili konusunda yerleşik bir uygulama bulunmaktadır; ancak nafaka yükümlüsünün ikamet ettiği yerde ayrıca işlem yapılması gerekir.

Belgeler ve Pratik Noktalar

Boşanma için standart belge seti şunları içerir:

• evlilik belgesinin bir örneği (kaybolmuşsa nüfus müdürlüğü veya konsolosluk aracılığıyla yeniden temin edilebilir);
• eşlerin pasaportlarının kopyaları;
• çocukların doğum belgeleri;
• gelir belgeleri — çocuk nafakası hakkında karar verilecekse;
• mal varlığına ilişkin mülkiyet belgeleri — mal paylaşımı uyuşmazlığı varsa.

Yurt dışında düzenlenen bir belgenin Belarus’ta kullanılabilmesi için konsolosluk tasdikinden geçirilmesi veya belgeye apostil şerhi alınması (Lahey Sözleşmesi’ne taraf ülkeler için) gerekir. Sözleşmeye taraf devletlerin güncel listesi ve apostil uygulamasına ilişkin ayrıntılar Lahey Milletlerarası Özel Hukuk Konferansı tarafından yayımlanmaktadır. Belgeler Rusça veya Belarusçaya tercüme edilmeli ve tercümeler onaylı olmalıdır.

Vekâletnameler konusunda da dikkat edilmesi gereken bir husus vardır. Mahkeme veya nüfus müdürlüğü nezdinde temsil edilmek için vekâletnamenin noter tasdikli olması gerekir. Yurt dışında vekâletname, yerel bir noterde düzenlenip ardından konsolosluk tasdikinden geçirilebilir veya apostil şerhi alınabilir. Alternatif olarak doğrudan Belarus konsolosluğunda düzenlenebilir. İkinci seçenek genellikle daha düşük maliyetlidir ve ek işlemleri gerektirmez.

Ne Zaman Bir Avukat Tutmalı?

Her iki eş de boşanmayı kabul ediyor, çocuk bulunmuyor ve mal paylaşımı uyuşmazlığı yaşanmıyorsa, özellikle eşlerden biri Belarus’taki nüfus müdürlüğüne şahsen gidebiliyorsa, boşanma işlemleri teorik olarak avukatsız yürütülebilir. Gerçek vakaların çoğunu oluşturan diğer durumlarda ise Belarus’ta bir avukattan destek almak süreci önemli ölçüde kolaylaştırır. Bu destek; usulüne uygun bir dava dilekçesinin hazırlanmasını, vekâletnamenin doğru düzenlenmesini, duruşmalarda temsili ve belge işlemleri için mahkeme ile nüfus müdürlüğü arasında koordinasyon sağlanmasını kapsar.

Belarus vatandaşlarının taraf olduğu boşanma davalarındaki deneyimimiz, stratejinin önceden belirlenmesi ve belgelerin eksiksiz hazırlanması hâlinde, yurt dışından yürütülen boşanma sürecinin standart vakalarda genellikle iki ila altı ay sürdüğünü göstermektedir. İşin büyük kısmı hazırlık aşamasında tamamlanır; dava açıldıktan sonra sürecin ne kadar süreceği öngörülebilir hâle gelir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Eşim Belarus’ta yaşıyor ve boşanmayı kabul etmiyorsa boşanabilir miyim?

Evet. Kanun’un 36. maddesi uyarınca mahkeme, aile birliğinin sürdürülemeyeceğini tespit ederse eşlerden birinin talebi üzerine boşanmaya karar verebilir. Diğer eşin rızası aranmaz; ancak mahkemenin üç aylık barışma süresi tanıması gerekir.

Duruşma için Belarus’a seyahat etmek zorunda mıyım?

Genellikle hayır. Noter tasdikli bir vekâletname ile bir avukat sizi temsil eder ve menfaatlerinizi korur. Nadir durumlarda şahsen katılmanız gerekebilir; örneğin çocuklarla ilgili ciddi bir uyuşmazlıkta mahkemenin sizi bizzat dinlemeyi gerekli görmesi hâlinde.

Boşanma ortalama ne kadar sürer?

Nüfus müdürlüğü aracılığıyla boşanma bir ila iki ay sürer. Mahkeme yoluyla boşanmada çekişmeli bir konu yoksa süre üç ila dört aydır (üç aylık barışma süresi ve duruşma). Çocuklar veya mal paylaşımı konusunda uyuşmazlık varsa sürecin karmaşıklığına bağlı olarak altı ay veya daha uzun sürebilir.

Almanya, Polonya veya Litvanya’da boşandım. Belarus’ta ne yapmam gerekiyor?

Belarus ve o ülke otomatik tanıma sağlayan bir anlaşmaya sahip değilse, yabancı kararın tanınması için bölge veya Minsk şehir mahkemesine başvurmanız gerekecektir. Bu adım yapılana kadar Belarus makamları açısından hâlâ resmi olarak evlisiniz.

Eski eşim yurt dışında yaşıyorsa çocuk nafakası nasıl tahsil edilir?

Belarus’ta verilen çocuk nafakasına ilişkin bir karar, ikili anlaşmalar veya ilgili uluslararası sözleşmeler kapsamında birçok ülkede tanınabilir ve tenfiz edilebilir. Bunun için nafaka yükümlüsünün ikamet ettiği yerde gerekli işlemlerin yürütülmesi gerekir.

Eşimin şu anda nerede yaşadığını bilmiyorsam ne olur?

Davalının ikamet yeri tespit edilemiyorsa mahkeme, hazır bulunmayan taraf için bir temsilci atayabilir veya bazı durumlarda eşin kayıp olduğuna karar verebilir (Kanun’un 37. maddesi). Eşin kayıp olduğuna karar verilmesi hâlinde barışma süresi tanınmaksızın boşanmaya karar verilir.

Özet

Yurt dışında yaşarken Belarus’ta boşanmak, uygun usul seçildiğinde rutin bir işlemdir. Eşlerin karşılıklı rızası varsa, çocukları yoksa ve mal paylaşımı uyuşmazlığı bulunmuyorsa nüfus müdürlüğündeki işlemler, konsolosluk veya temsilci aracılığıyla bir ila iki ay içinde tamamlanır. Diğer tüm durumlarda mahkeme süreci üç ila altı ay sürer ve genellikle davacının şahsen katılmasını gerektirmez. Yabancı bir boşanma kararı için Belarus mahkemesinde ayrı bir tanıma sürecinin yürütülmesi gerekir; bu işlem yapılmadıkça evlilik Belarus kayıtlarında devam eder.

Boşanma sürecinin sorunsuz ilerlemesi için somut duruma uygun usulün seçilmesi, tasdik şartlarını karşılayan belgelerin hazırlanması ve usulüne uygun bir vekâletname düzenlenmesi gerekir. Bu hazırlıklar tamamlandıktan sonra kalan işlemler uzaktan yürütülebilir ve boşanma belgesi Belarus’a gitmenize gerek kalmadan size ulaşır.