İş Sözleşmesi Nedir?

İş sözleşmesi, işveren ile çalışan arasındaki ilişkiyi kuran ve düzenleyen temel belgedir. Her iki tarafın haklarını, yükümlülüklerini ve sorumluluklarını; ayrıca çalışma koşullarını, ücreti ve ilişkinin diğer önemli yönlerini belirler. Günümüz ekonomik koşullarında usulüne uygun olarak düzenlenmiş bir iş sözleşmesi, hem çalışanı hem de işvereni hukuken koruduğu için özellikle önem taşır. Bu makalede iş sözleşmesini, türlerini, temel unsurlarını ve akdedilmesi, değiştirilmesi ve feshedilmesiyle ilgili hususları ayrıntılı olarak inceleyeceğiz. Bu konuları anlamak, iş ilişkilerine ilişkin hukuki meseleleri daha iyi değerlendirmenize yardımcı olacaktır.

İş Sözleşmesinin Tanımı

İş sözleşmesi, çalışan ile işveren arasında yapılan yazılı bir sözleşmedir. Yeni bir çalışan işe alınırken veya bir çalışan başka bir işe nakledilirken akdedilir.

İş Sözleşmesi Taraflarının Temel Yükümlülükleri

İş sözleşmesinde belirtilen çalışanın temel görevleri:

• İş sözleşmesinde belirtilen bir veya daha fazla pozisyonda (meslekte) çalışmak.
• İç çalışma düzenine uymak.
  
  

İş sözleşmesinde belirtilen işverenin temel sorumlulukları:

• Çalışana iş sözleşmesinde öngörülen işi sağlamak.
• Güvenli çalışma koşullarını sağlamak (bu koşullar tarafların anlaşmasıyla belirlenebilir).
• Çalışanın maaşını zamanında ödemek.
  
  

İş Sözleşmesi İmzalamak Neden Önemlidir?

İş sözleşmesinin akdedilmesi hem çalışan hem de işveren için önemlidir. Özellikle iş sözleşmesi, işveren ile çalışan arasında bir iş ilişkisinin kurulduğunu ve bu ilişkiden doğan hak ve yükümlülükleri teyit eder. İş sözleşmesi akdetmenin önemli olmasının nedenleri şunlardır:

1. Tarafların Haklarının Korunması
İş sözleşmesi, çalışanın ve işverenin hak ve yükümlülüklerini tanımlar. Gelecekteki yanlış anlamaların ve uyuşmazlıkların önlenmesine yardımcı olur.

2. Çalışan İçin Garantiler ve Haklar
İş sözleşmesi; maaş, çalışma saatleri, tatil ve diğer sosyal garantiler gibi çalışma koşullarını belirleyerek çalışanın menfaatlerini korur.

3. İş İlişkilerinin Hukuki Dayanağı
İş sözleşmesinin varlığı, iş ilişkilerinin hukuki dayanağını oluşturur. Ayrıca bir uyuşmazlık halinde avukata, iş müfettişliğine veya mahkemeye başvurmayı kolaylaştırır.

4. İş Sözleşmesi Taraflarının Görev ve Sorumlulukları
Sözleşme, tarafların yükümlülüklerini ve bunların yerine getirilmemesinin sonuçlarını açıkça tanımlayabilir, bu da sorumluluğun artmasına katkıda bulunur.

5. Çalışanın Çalışma Koşullarının Düzenlenmesi
Sözleşme; işyeri, görev ve çalışma koşulları gibi iş akışının düzenlenmesi açısından önemli olan hususları belirlemeye yardımcı olur.

6. İş İlişkilerinin Sürdürülebilirliği
İş ilişkilerinin resmileştirilmesi, çalışan ile işveren arasında daha istikrarlı ve uzun vadeli bir ilişki kurulmasına yardımcı olur.

7. Sözleşme Taraflarının Beklentilerini Güçlendirir
Sözleşme, her iki tarafın da birbirlerinden ne bekleyebileceklerini açıkça anlamalarını sağlar, bu da güvene dayalı bir ilişki kurulmasına yardımcı olur.

Bu nedenle iş sözleşmesi; iş ilişkilerinde şeffaflığı, hukuki korumayı ve istikrarı sağlamanın anahtarıdır.

İş Sözleşmesi Hangi Yaşta İmzalanabilir?

Çalışanlar 16 yaşından itibaren iş sözleşmesiyle işe alınabilir. 
Anne ve babalarının (evlat edinen ebeveynlerinin veya vasilerinin) rızasıyla 14 yaşından itibaren hafif işlerde çalıştırılmaları mümkündür.
18 yaşından küçük işçilerin gece çalıştırılması, fazla mesai yaptırılması veya hafta sonlarında ya da tatil günlerinde çalıştırılması yasaktır. 

İş Sözleşmesi Türleri

Belarus’ta iş sözleşmesi türleri, akdedildikleri sürelere göre değişiklik gösterir.  İş sözleşmeleri şu sürelerle akdedilebilir:

1. Belirsiz süreli. Bu durumda işten çıkarma (iş ilişkisinin feshi) için çalışanın işverene en az bir ay önceden bildirimde bulunması gerekir.
2. Beş yıla kadar belirli bir süre için. Bu tür iş sözleşmeleri belirli süreli sözleşme olarak sınıflandırılır. İşin niteliği veya yapılma koşulları nedeniyle işverenin çalışanı belirsiz süreli olarak istihdam etme olanağı bulunmadığında belirli süreli iş sözleşmesi akdedilir. Örneğin, bu sözleşme geçici işler veya işyerini ve görevini koruyan, geçici olarak işte bulunmayan (örneğin izinli) bir çalışanın görevlerinin yerine getirilmesi için akdedilebilir.
   
   

İş Sözleşmesinin Özellikleri

Belirli süreli iş sözleşmelerinin bir türü de süresi belirlenmiş olan kontrattır. Kontrat, süresi belirsiz olan işler de dâhil olmak üzere hemen her tür iş için akdedilebilir. 

Kontrat, çalışan açısından iş sözleşmesine göre daha az elverişli kabul edilir. Bu nedenle kontrat akdedilmesi karşılığında bazı ek güvenceler sağlanması gerekir. Devlet bu güvenceler için asgari bir düzey belirlemiştir. 

Bir çalışan iş sözleşmesiyle işe alınmışsa, daha sonra kendisiyle kontrat akdedilebilir. Bunun tersi de mümkündür: kontratla işe alınmış bir çalışanla daha sonra iş sözleşmesi akdedilebilir.

İş Sözleşmesi Neye Benzer?

İş sözleşmesi kâğıt üzerinde düzenlenen bir belgedir. Devlet, iş sözleşmesinin örnek formlarını belirlemiştir. Bu formlarda özellikle sözleşmenin adı, akdedildiği yer (genellikle yerleşim yerinin adı) ve akdedilme tarihi belirtilir.

İş sözleşmesinin ve varsa eklerinin her sayfası, işverenin yetkili temsilcisi ve çalışan tarafından imzalanır. Sayfalar numaralandırılır. 

İş sözleşmesi iki nüsha olarak düzenlenir; nüshalardan biri çalışana verilir. 

Çalışan iş sözleşmesini bizzat akdetmelidir; sözleşme temsilci aracılığıyla akdedilemez.

İş Sözleşmesinin Şartları

Devlet iş sözleşmesinin zorunlu asgari koşullarını belirlemiştir. İş sözleşmesi aşağıdaki koşulları içermelidir:

1. İş sözleşmesini imzalayan çalışan ve işveren hakkında bilgi.
2. Çalışanın işe alındığı yapısal birimin belirtildiği iş yeri.
3. İşlev. Pozisyonun veya mesleğin adı, mesleki yeterlilik sınıflandırmalarına ve meslek standartlarına uygun olmalıdır.
4. Çalışanın ve işverenin temel hak ve yükümlülükleri.
5. İş sözleşmesinin süresi (belirli süreli sözleşmeler için).
6. Çalışma ve dinlenme programı (işveren tarafından belirlenen genel kurallardan farklı olması durumunda).
7. Çalışanın maaş miktarı ve ödeme prosedürü.
   
   

Deneme süresi, işveren tarafından karşılanan eğitim sonrasında zorunlu çalışma süresi ve mevzuat ile toplu iş sözleşmelerine kıyasla çalışanın durumunu kötüleştirmeyen diğer koşullar gibi ek koşullar iş sözleşmesinde düzenlenebilir.

İş sözleşmesine, çalışanın mevzuatla belirlenen haklarını kötüleştiren koşulların eklenmesi yasaktır. Örneğin, sözleşmede çalışana para cezası uygulanmasına veya zorunlu fazla mesaiye ilişkin hükümlere yer verilemez. Bu tür koşullar geçersizdir.

Kontratın Koşulları

Kontratın zorunlu şartları, iş sözleşmesinin gerekli şartlarını tamamlar:

1. Maaş ödeme sıklığı, belirli günler belirtilerek ayda en az iki kez olarak belirlenir. 
2. Çalışanların belgelendirilmesi en az üç yılda bir yapılmalıdır. 
3. Zorunlu çalışma teşvik önlemleri, beş takvim gününe kadar ek ücretli izin verilmesi ve tarife oranının (maaşın) %50’ye kadar artırılabilmesi olasılığıdır. Asgari artış yüzdesi belirlenmemiştir. Örneğin %1 veya daha az bir artış mümkündür. 
4. Disiplin cezası uygulamanın yanı sıra, geçerli bir mazeret olmaksızın iş görevlerinin uygun şekilde yerine getirilmemesi nedeniyle primlerin azaltılması (veya mahrum bırakılması). 
5. Çalışanın yıllık izni, geçerli bir neden olmaksızın devamsızlık yaptığı gün sayısı veya günde üç saatten fazla süreyle görevlerini kasıtlı olarak yerine getirmediği gün sayısı kadar azaltılabilir. Ancak yıllık izin süresinin en az 24 takvim günü olması gerektiği unutulmamalıdır. 
6. Çalışan ve işveren, sözleşme sona ermeden en geç bir ay önce birbirlerine iş ilişkisini sürdürme veya sona erdirme niyetlerini yazılı olarak bildirmekle yükümlüdür. 
   
   

Çalışan uzaktan çalışmak üzere işe alınmışsa, bu koşul kontratta belirtilmelidir. Ayrıca işin teknik araçlar kullanılarak nasıl yürütüleceği ve bu araçların çalışana mı yoksa işverene mi ait olduğu da düzenlenmelidir. 

Kontratın zorunlu koşullarına ek olarak, çalışan için artırılmış güvenceler gibi başka koşullar da düzenlenebilir; ayrıca ön deneme süresine ilişkin hükümler eklenebilir.

İş Sözleşmesinin Değiştirilmesi

İş sözleşmesindeki değişiklikler özellikle aşağıdaki durumları içerir:

• Çalışanın başka bir işe veya başka bir yerdeki pozisyona, geçici olarak da olsa, nakledilmesi.
• Çalışanın kuruluşun başka bir birimindeki farklı bir işyerine geçirilmesi.
• Esaslı çalışma koşullarındaki değişiklikler.
  
  

İş sözleşmesi, genel kural olarak tarafların anlaşmasıyla değiştirilebilir. Ancak çalışma saatleri, ücret sistemleri, güvenceler, ücrette indirim ve uzaktan çalışmanın başlatılması veya sona erdirilmesi dâhil olmak üzere esaslı çalışma koşullarında değişiklik yapılması halinde çalışanlara en az bir ay önceden bildirimde bulunulur. Bu değişiklikler için çalışanların rızası gerekmez. Değişiklikleri kabul etmeyen çalışan iş sözleşmesini sona erdirebilir.

Çalışanın durumu mevcut iş sözleşmesine kıyasla iyileşirse rızası aranmaz. Örneğin, ücretin veya ücretli izin günlerinin artırılması için çalışanın rızası gerekmez.

İşveren, iş sözleşmesinin koşullarındaki değişikliği bir emirle düzenler ve çalışana emri imza karşılığında tebliğ eder.

İş Sözleşmesinin Feshi

Çalışanla yapılan iş sözleşmesi, işten çıkarma veya çalışanın yeni bir pozisyona geçirilmesi halinde sona erer. Ancak taraflar sözleşmeyi istedikleri zaman sona erdirmek üzere anlaşabilirler.

Devlet, iş sözleşmesinin fesih gerekçelerini belirlemiştir. 

İş ilişkisi, çalışanın veya işverenin girişimiyle sona erdirilebilir. Bu durumların her biri için iş sözleşmesini sona erdirme usulü belirlenmiştir.

İş Sözleşmesinin Çalışanın İnisiyatifiyle Feshi

İşten ayrılmak isteyen çalışan bu durumu işverene bildirmelidir. Resmî olarak talep, çalışanın bizzat imzaladığı ve şirket yöneticisine hitaben yazılmış bir istifa dilekçesiyle iletilir. Dilekçede genellikle işten ayrılma nedeni ve istenen ayrılış tarihi belirtilir. Dilekçe, işverenin işten çıkarma emri vermesine dayanak oluşturur. 

İş Sözleşmesinin İşverenin İnisiyatifiyle Feshi

İşverenin, mevzuatta belirlenen oldukça geniş bir işten çıkarma gerekçeleri listesi vardır.

Bu gerekçeler arasında, örneğin, çalışanın sağlık durumu nedeniyle yaptığı işe uygun olmaması, çalışan sayısının azaltılması, devamsızlık, idari tutuklama ve işini yaparken mahkeme kararıyla tespit edilen maddi zarara neden olması yer alır. Bu gerekçeler işvereni çalışanı işten çıkarmaya zorlamaz; ancak iş ilişkisini sona erdirme hakkı verir.

Şirketin tasfiyesi ve şirketin başka bir bölgedeki şubesinin kapatılması halleri dışında, izinde veya hastalık izninde olan bir çalışan işverenin girişimiyle işten çıkarılamaz. Hastalık nedeniyle art arda dört aydan uzun süre işe gelemeyen bir çalışanın iş sözleşmesi feshedilebilir.

İşverenin girişimiyle yapılan işten çıkarmanın gerekçesini doğrulayan belgeler gerekir. Bu belgeler olmadan işten çıkarma mahkemede iptal ettirilebilir.

Bize Ulaşın

Belarus’ta bir işveren ile çalışan arasındaki ilişkinin kurulması ve düzenlenmesi konusunda herhangi bir sorunuz veya uyuşmazlığınız varsa, memnuniyetle yardımcı oluruz! Uzun yıllara dayanan tecrübemiz, bu alandaki her türlü uyuşmazlığı çözmenize yardımcı olacaktır.

• +375 29 505 10 51 (WhatsApp, Viber, Telegram);
• info@ambylegal.by.