Belarus Şirketleriyle Yapılan Sözleşmelerin Hukuki İncelemesi: Yabancı Avukatların Dikkat Etmesi Gerekenler (2026)

Yabancı bir şirketin hukuk müşaviri — Frankfurt’ta olabilir, Singapur’da olabilir, pek fark etmez — telefondadır. On sekiz ay önce Belaruslu bir tedarikçiyle imzaladıkları sözleşmede işler ters gitmiştir. Karşı taraf ödemeleri veya sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getirmeyi durdurmuş ve bir uyuşmazlık doğmuştur. Hukuk müşaviri sözleşmeye dönmüş, ekledikleri tahkim şartını bulmuş ve neden hiçbir ilerleme kaydedilmediğini anlamaya çalışmaktadır. LCIA nezdinde neden tahkim süreci başlatılamıyor? Dondurabileceklerini düşündükleri banka hesabından neden hâlâ para transferi yapılıyor? İki hafta boyunca müzakere ettikleri tazminat hükmü neden kâğıt üzerinde kalıyor?

Ve dürüst cevap, her seferinde verdiğimiz cevap, hiç kimsenin gerçekten yanlış bir şey yapmadığıdır. Sözleşme düzgün bir şekilde incelenmiştir. Sadece — başka herhangi bir yerde bir sözleşmeyi inceleyeceğiniz şekilde inceleyen biri tarafından.

Belarus’ta durum başka yerlerden farklıdır. Bazı sözleşme hükümleri tam olarak öngördükleri sonucu doğurur. Bazıları ise tam tersine yol açar. Bazı hükümler de uygulanmaya çalışılana kadar güçlü bir hukuki dayanak gibi görünür, ancak o noktada etkisiz kalır.

Aşağıda, sözleşme imzalanmadan önce yapmayı tercih edeceğimiz konuşma yer alıyor. Bunu özenle işlenmiş bir makaleden ziyade, kıdemli bir Belaruslu avukatın yabancı bir meslektaşına kahve eşliğinde vereceği bilgiler olarak düşünün. Çünkü özenle işlenmiş metinlerde asıl önemli olan kısım her zaman dışarıda kalır.

Alışılmış sözleşme incelemesi neden tüm bu sorunları ortaya çıkarmıyor?

Bu bir beceri sorunu değil, gerekli bilgilere sahip olma sorunudur.

Sorunlar aşağı yukarı şu sırayla üç noktada tekrar tekrar ortaya çıkıyor.

Birincisi, Belarus hukukunun emredici kuralları. Sözleşmeye uygulanacak hukuk olarak hangi hukuku seçerseniz seçin, sözleşmeyle bertaraf edemeyeceğiniz pek çok kural vardır. Belarus’ta bulunan gayrimenkuller, fiilen Belarus’ta çalışan kişilerin istihdamı, tüketiciyi koruyan çeşitli hükümler ve kanunen belirlenmiş bazı üst sınırlar bunlar arasındadır. Sözleşmede İngiliz hukukunun uygulanacağı mı yazıyor? Olabilir. Ancak İngiliz hukuku yalnızca Belarus hukukunun izin verdiği konularda uygulanır. Geri kalan konular Belarus hukukuna tabi olmaya devam eder.

İkincisi, döviz ve ödeme kuralları. Buradaki kurallar değişiyor. 2022’den bu yana çok değiştiler ve 2026’nın başlarında yeniden değiştiler. Dört yıl önce sorunsuz olan bir hüküm, bugün ülkeye para giriş ve çıkışını düzenleyen kurallarla fark edilmeden çelişebilir. Bir ödeme hükmünü 2019 tarihli bir şablonu esas alarak inceleyen yabancı avukat, kimi zaman müvekkilinin gerçekte yerine getirilemeyecek bir yükümlülüğün altına girmesine neden olabilir.

Üçüncüsü, uygulamadaki icra koşulları. Bir hüküm kâğıt üzerinde ne kadar sağlam olursa olsun, Belaruslu bir icra memurunun veya hâkimin bu hükmü uygulayabilmesi gerekir. Uygulanamayan hükümler, hazırlanması için avukatınıza ücret ödediğiniz ancak yararlanamayacağınız hükümlerdir.

Uygulanacak hukuk: Size gerçekte ne sağlar, ne sağlamaz?

Evet, sözleşmeye uygulanmak üzere yabancı bir hukuk seçebilirsiniz. Uluslararası ticari sözleşmelerde bu esneklik vardır. Hukuk seçme özgürlüğü gerçektir, ancak çoğu kişinin varsaydığından daha sınırlıdır.

Bu seçimin sınırlarıyla karşılaşılan başlıca alanlar şunlardır:

• Belarus’taki gayrimenkuller bakımından mülkiyet, tescil ve sahip olunan hakların kapsamına ilişkin konular, sözleşmede ne yazarsa yazsın Belarus hukukuna tabidir.
• Fiilen Belarus’ta çalışan kişiler, Belarus İş Kanunu’nun sağladığı korumalardan yararlanır. Dizüstü bilgisayarınızın pili bitene kadar “İngiliz hukukuna tabidir” yazabilirsiniz; iş mahkemesi yine de yerel hukukun öngördüğü asgari korumaları uygulayacaktır.
• Karşı taraf Belarus hukukuna göre tüketici sayılıyorsa tüketiciyi koruyan kurallar uygulanır; ancak Belarus hukukundaki tüketici tanımı, yabancı hukuktaki tanımla her zaman örtüşmez.
• Taşımacılık, enerji tedariki ve mevzuatla düzenlenen hizmetler gibi alanlarda kanunen belirlenmiş sorumluluk üst sınırları müzakereyle değiştirilemez.
• Kamu düzeni belirleyici bir unsurdur. Belarus mahkemeleri kamu düzeni istisnasına, common law hâkimlerinin kendi hukuk sistemlerindeki karşılığına başvurduğundan daha sık başvurur. Bir hüküm Belarus kamu düzenine aykırıysa, ilgili konuda yabancı hukuk uygulanmaz.

Dolayısıyla sözleşmenin Belarus’la önemli bir bağlantısı varsa — malvarlığı, çalışanlar veya ifa yeri Belarus’taysa — yalnızca yabancı hukuku seçip sonucu beklemek yeterli değildir. Yabancı hukuku seçerken, Belarus’taki bir hukukçudan bu seçimin sözleşmenin hangi hükümleri bakımından geçerli olacağını, hangileri bakımından uygulanamayacağını yazılı olarak açıklamasını istemek gerekir.

Yazılı hukuki görüşün amacı budur. Yerel hukuk bakımından ek bir incelemeye ihtiyaç duyan yabancı avukatlar için bu tür çalışmaları düzenli olarak yapıyoruz. Çalışmalarımızda esas aldığımız çerçeve, sözleşme hukuku ve ticari işlemler sayfamızda yer almaktadır.

Uyuşmazlık çözümü: Sona yapıştırılan ve her şeyi belirleyen madde

İncelediğimiz neredeyse her sözleşmede uyuşmazlık çözümü hükmü en son eklenir. Bu hükmü müzakere eden taraf artık yorulmuştur ve işi bitirmek ister. Bu yüzden aşina olduğu bir çözümü seçer. Ancak aşina olunan çözüm çoğu zaman uygun değildir.

Üç seçenek vardır. Her birinin özellikleri farklıdır.

Belarus ekonomi mahkemeleri

Bu mahkemeler tahkimden daha hızlı ve daha düşük maliyetlidir. Faturanın düzenlendiği, malların teslim edildiği, ödemenin yapılmadığı ve maddi vakıalar konusunda uyuşmazlık bulunmayan ticari alacaklarda iyi sonuç verirler. Belaruslu karşı taraf bu yargı ortamına aşinadır; daha önce de bu mahkemelerde bulunmuştur. Rutin ticari işlemlerden doğan uyuşmazlıklarda, yabancı avukatlar aşina olmadıkları için bu seçeneğe mesafeli yaklaşsalar da, çoğu zaman mali açıdan en makul yol budur.

Ancak uyuşmazlıkta yorum konusunda çekişme ortaya çıktığında bu seçeneğin zayıf yönleri belirginleşir. O zaman yerel tarafın avantajı önem kazanmaya başlar ve bu avantaj size ait değildir.

Belarus Ticaret ve Sanayi Odası Nezdindeki Uluslararası Tahkim Mahkemesinde (BelCCI IAC) yurt içi tahkim

Bu, orta yoldur. Hakemler Belarus ticaret hukukunu bilir. Hakem kararları Belarus’ta doğrudan icra edilebilir; ayrı bir tanıma aşaması gerekmez. Yargılama İngilizce yürütülebilir. Gizlilik gerçekten sağlanır. Belaruslu karşı taraflar devlet mahkemelerine itiraz ettiklerinde genellikle bu seçeneği kabul eder.

Yabancı tarafın haklı kaygısı, başka herhangi bir ülkede de duyulabilecek türdendir: Uyuşmazlığı, davalının ülkesinde bulunan ve o ülkeden hakemlerin görev yaptığı bir tahkim kurumu çözecektir. Bu, yerinde bir kaygıdır. Ancak hakem heyetinin doğru seçilmesiyle yönetilebilir.

Yabancı tahkim — LCIA, SCC, VIAC, HKIAC, ICC

Tanıdık kurumlar. Kural olarak İngilizce yargılama. Tarafsız bir tahkim yeri. Hakem kararları, Belarus’un da taraf olduğu 1958 New York Sözleşmesi kapsamında Belarus’ta tenfiz edilebilir. Buraya kadar her şey yolunda.

Kimsenin yeterince vurgulamadığı nokta şudur: İcra otomatik değildir. Yabancı bir hakem kararının icra edilebilmesi için önce bir Belarus mahkemesi tarafından tanınması gerekir. Bu tanıma aşaması ayrı bir yargılama usulüne tabidir ve günler değil, aylar sürer. Ayrıca Sözleşme’nin V. maddesi, kararlı bir davalıya usule ilişkin itirazlarla süreci yavaşlatma imkânı verir. Bu durumu Belarus şirketleriyle yapılan sözleşmelerde tahkim şartlarının hazırlanması konulu yazımızda daha ayrıntılı ele aldık.

Gözden kaçırılan nokta şudur: Yabancı tahkim, işlemin değeri tenfiz ve icra sürecinin maliyetini ve süresini haklı çıkaracak kadar yüksek olduğunda uygun seçenektir. Peki ya 40.000 dolarlık bir fatura uyuşmazlığında? LCIA tahkimi için harcayacağınız tutar, tahsil edeceğiniz alacağı aşar. Bu hesap hatasını oldukça sık görüyoruz. Yabancı avukat güvendiği kurumu seçer, ancak işlemin değeri bu yolu ekonomik kılmak için çok düşüktür. Böylece tahkim şartı, alacağı tahsil etmenin bir yolu olmaktan çıkıp caydırıcı bir unsura dönüşür. Gerçekten tahsilat yapmanız gerekene kadar bu durum sorun yaratmayabilir.

Para birimi, ödeme ve 2026’nın gerçekten önemli olduğu kısım

Bu makalede anlatılanların çoğu bugün geçerlidir ve beş yıl önce de büyük ölçüde geçerliydi. Ancak bu bölümde durum farklıdır. Başlıkta 2026 yılına yer vermemizin asıl nedeni budur.

Düzenleyici çerçeveyi Belarus Cumhuriyeti Ulusal Bankası belirler; cumhurbaşkanlığı kararnameleri ise jeopolitik koşullara göre kısıtlamaları sıkılaştırır veya gevşetir. Mevcut durum, tek bir paragrafa sığacak şekilde özetlendiğinde şöyledir:

• Yerleşik olmayanlara yapılan ve onlardan alınan sınır ötesi ödemeler, belgelendirme ve bildirim yükümlülüklerine tabidir. “Fatura tarihinden itibaren 30 gün içinde ödeme” hükmü bunların hiçbirini düzenlemez.
• Müvekkiliniz Belarus’un “dost olmayan” olarak sınıflandırdığı ülkelerden birindense ek gereklilikler söz konusudur; bazı durumlarda ödemelerin belirli hesap türleri üzerinden yapılması zorunluluğu da bunlar arasındadır.
• İhracat gelirlerinin yasal süreler içinde ülkeye getirilmesi gerekir. Belaruslu karşı tarafın döviz alacaklarını süresiz olarak yurt dışında tutmasına izin veren bir sözleşme, ilk bakışta bu gereklilikle her zaman bağdaşmayabilir.
• Ocak 2026 tarihli 19 sayılı Kararname, kripto bankalarını mevzuatla düzenlenen bir kuruluş türü olarak tanımladı. Sözleşmeniz dijital varlıklarla ödeme veya hesaplaşma içeriyorsa eski şablonların yeniden incelenmesi gerekir.

Yabancı avukatların her zaman ödeme maddelerine yazması gereken üç şey:

Fatura para birimini ve ödeme para birimini ayrı ayrı ve açıkça belirtin. “Tüm tutarlar EUR cinsindendir” ifadesinin faturanın para birimini mi yoksa fiilî transferin para birimini mi belirttiğini açıklamazsanız kur farkından doğan zararlar konusunda uyuşmazlığa kapı aralarsınız.

Kur riskini hangi tarafın üstleneceğini belirleyin. Sözleşme süresince Belarus rublesinin değeri herhangi bir yönde %20 değişirse — ki bu defalarca olmuştur — doğan zararı taraflardan biri üstlenecektir. Hükümde bu tarafın kim olduğu belirtilmelidir.

Sözleşme devam ederken Belarus’taki döviz kontrollerinin sıkılaşması hâlinde ne olacağını düzenleyen bir hüküm ekleyin. Bu konuda hüküm bulunmaması, yerel bankalarla ilişkisi olan tarafın lehinedir; bu taraf ise neredeyse hiçbir zaman yabancı taraf değildir. Ödemelerin uygulamaya ilişkin yönlerine Belarus bankalarında hesap açmak sayfamızda değiniyoruz.

Sorumluluk, tazminat yükümlülükleri ve sorumluluk üst sınırının Belarus’taki etkisi

Yabancı avukat, bir bardağa buz küpü atar gibi Belarus şirketiyle yapılan sözleşmeye sorumluluğu sınırlayan bir hüküm ekler. Bu, alışılmış ve genellikle üzerinde fazla düşünülmeyen bir işlemdir. Ancak üzerinde durulması gereken nokta şudur: Bu sınırların bazıları hukuken geçerli olmaz.

Ağır ihmal ve kastın sorumluluk sınırlamasının dışında tutulması

Bu hâllerde sorumluluğu kaldırmaya çalışmayın. Belarus Medeni Kanunu buna izin vermez. Ağır ihmal veya kasıt söz konusu olduğunda sorumluluk üst sınırı uygulanmaz. Sözleşmenin tamamı geçersiz olmaz; yalnızca Belarus hukukunun izin vermediği durumlarda bu sınır uygulanmaz. Risk, sorumluluğa ilişkin diğer hükümlerin bu sınır esas alınarak düzenlenmiş olmasıdır. Sınır uygulanmadığında kurulan denge de bozulur.

Cezai şart hükümleri 

Belarus hukuku cezai şartı kabul eder. İyi haber budur. Kötü haber ise Medeni Kanun’un 314. maddesidir: Mahkeme, fiilen doğan zararla orantısız bulduğu cezai şart tutarını indirebilir ve bunu sık sık yapar. Sözleşmeyi ihlal eden tarafın avukatı asgari düzeyde yetkinse bu indirimi talep eder ve genellikle en azından kısmen sonuç alır.

Dolayısıyla cezai şartı zararı tazmin etmekten çok caydırıcılık amacıyla düzenliyorsanız, belirlediğiniz tutarın mahkemece indirilip indirilmeyeceğini değerlendirmeniz gerekir. Gerçekçi biçimde beklenen zarara göre belirlenen bir cezai şart tutarı korunur. Karşı tarafı zor durumda bırakmak için belirlenen tutar ise genellikle korunmaz.

Dolaylı zararların ve bunların sonucunda doğan zararların tazminine ilişkin hükümler

“Dolaylı zarar” kavramı, Belarus hukukunda İngiliz hukukuna göre hazırlanan sözleşmelerdekinden daha dar bir anlam taşır. Tazminat hükmünüz İngiliz hukukundaki geniş kavrama dayanıyorsa mahkemenin bu hükmü dar yorumlamasını bekleyin. Yapısal çözüm, tazminat hükmünü daha sert ifadelerle yazmak değildir. Bu hükmü sözleşme dışında bir güvenceyle desteklemektir; örneğin hukuki koşulların daha elverişli olduğu başka bir ülkede ana şirket garantisi alınabilir.

Aşırı ifa güçlüğü (hardship) ve mücbir sebep (force majeure)

Bu iki hukuki kurum Belarus hukukunda aynı değildir. Mücbir sebep kabul edilir, ancak kapsamı bazı kıta Avrupası hukuk sistemlerindekinden daha dardır. Aşırı ifa güçlüğünün bağımsız bir hukuki dayanak olarak uygulama alanı sınırlıdır. UNIDROIT yaklaşımını esas alan bir şablondan kopyalanmış hüküm, Belaruslu bir hâkim önünde gerçekte sağlayacağından daha geniş bir hukuki koruma sağlıyormuş gibi görünebilir.

Karşılaştırmalı olarak çalışıyorsanız, Uluslararası Ticari Sözleşmeler İçin UNIDROIT İlkeleri yararlı bir haritadır. Ancak Belarus hukuku değillerdir ve taraflar açıkça seçmediği sürece bir Belaruslu mahkeme bunları uygulamayacaktır.

Fikri mülkiyet: Kimsenin okumadığı, sözleşmede aksi kararlaştırılmadığında uygulanan kural

Yabancı şirketler, bedelini ödedikleri ürün üzerindeki haklara sahip olmadıklarını altı ay sonra işte bu noktada fark eder.

Belarus telif hakkı hukukunda, sözleşmede aksi kararlaştırılmadığında uygulanan ve ilk kez karşılaşan herkesi şaşırtan bir kural vardır. Sözleşmede münhasır hakları devreden açık bir hüküm yoksa bu haklar geliştiricide kalır. Müşteri, sözleşmede ne yazdığına bağlı olarak geniş veya dar kapsamlı bir kullanım lisansı elde eder; ancak hak sahipliğini kazanmaz. “Yüklenici, Müşterinin kullanımı için Yazılım geliştirecektir” hükmü yapılacak işi tanımlar. Yazılım üzerindeki hakları devretmez.

Sözleşmede açıkça ve tek tek yer alması gereken hususlar şunlardır:

• Koruma kapsamındaki ürünün açık tanımı — yazılım, tasarım, marka unsurları veya ortaya çıkarılan diğer ürünler.
• Münhasır hakların müşteriye devredildiğini açıkça belirten yazılı bir hüküm.
• Devrin kapsamı — tam veya kısmi olması, münhasır olup olmaması, geçerli olduğu coğrafi alan ve süresi.
• Türev eserlerin nasıl ele alındığı.
• Eser sahibinin manevi hakları. Bu haklar devredilemez, ancak müşteriye karşı kullanılmalarından feragat edilebilir.
• İş kapsamında oluşturulan eserlerde hakların intikal zinciri. Geliştirici bir şirketse eserleri ilk meydana getirenler şirketin çalışanlarıdır. Hakların bu çalışanlardan geliştiriciye, geliştiriciden de müşteriye geçişini sağlayan zincirin hukuken sağlam olması gerekir.

Yüksek Teknoloji Parkı üyesi bir şirketle sözleşme yapıyorsanız — Belarus’tan sağlanan BT hizmetlerinin önemli bir bölümü bu kapsamdadır — kâğıtsız sözleşme yapılmasına ilişkin kurallar daha elverişlidir. Ancak bir sorun çıktığında delil zinciri daha kırılgandır. Yüksek Teknoloji Parkı‘nın kendine özgü yerleşik uygulamaları vardır. BT’ye özgü hususları Belarus’ta BT alanında hukuki destek sayfamızda ele alıyoruz.

Markalar ve tescilli tasarımlar bakımından sicili tutan kurum Ulusal Fikri Mülkiyet Merkezi‘dir (NCIP). NCIP nezdinde sicile kaydedilmeyen bir marka devri üçüncü kişilere karşı hüküm doğurmaz. Yabancı hukuka göre hazırlanan sözleşmelerde bu adım genellikle atlanır; çünkü yabancı hukuk çoğu zaman bunu gerektirmez. Belarus hukuku ise gerektirir. Koruma konusunda daha fazla bilgi fikri mülkiyet koruması sayfamızda yer almaktadır.

Fesih, sözleşmeden çıkış ve yürürlükte kalan hükümler

Belarus Medeni Kanunu belirli sözleşmelerin nasıl feshedileceği konusunda common law avukatlarının alışık olduğundan daha kuralcıdır. Tedarik, hizmetler, acentelik ve belirli tüketiciye yönelik düzenlemeler — her birinin izin verilen gerekçeler, ihbar süreleri ve sonuçlar konusunda kendi çerçevesi vardır.

Uygulamadaki risk, yabancı hukuka göre düzenlenen bir fesih hükmünün Belarus hukukunun emredici bir kuralıyla çatışmasıdır. “30 gün önceden bildirimle herhangi bir sebep göstermeksizin fesih” bazı sözleşme türlerinde mümkündür. Diğerlerinde ciddi biçimde sınırlandırılmıştır. Bazılarında ise esasen uygulanamaz.

Fesih sonrasında yürürlükte kalmasını istediğiniz hükümler, doğru hazırlanırsa genellikle yürürlükte kalır. Gizlilik, fikri mülkiyet haklarının devri, tazminat yükümlülükleri ve uyuşmazlık çözümüne ilişkin hükümler standarttır; etkilerinin korunması da olağandır. Sorun çıkabilecek alan ise rekabet yasaklarıdır.

Çalışanlara yönelik sözleşme sonrası rekabet yasakları Belarus’ta yalnızca belirli sınırlar içinde uygulanabilir. Süre ve kapsam makul olmalıdır. Çoğu zaman çalışana bunun karşılığında ödeme yapılır. İki ticari taraf arasındaki rekabet yasakları mevzuatta daha az ayrıntılı düzenlenmiştir, ancak aynı makul olma ölçütü bunlar için de geçerlidir. Aşırı geniş rekabet yasağı hükümleri genellikle daraltılır, bazen de tamamen uygulanmaz. Rekabet yasağının gerçekten etkili olmasını istiyorsanız hükmü, teorik olarak mümkün olan en geniş kısıtlamaya göre değil, bir Belarus mahkemesinin geçerli kabul edeceği sınırlara göre hazırlamalısınız.

Hukuki inceleme: Sözleşmenin metninde yer almayan boyutu

Sözleşmeyi imzalamaya yetkisi veya herhangi bir malvarlığı bulunmayan bir karşı tarafla yapılan, kusursuz hazırlanmış bir sözleşme gerçekte bir anlam ifade etmez. Yabancı avukatlar bazen bu kontrolleri müvekkilin işi olarak görür ve sözleşme incelemesinin bunlardan bağımsız yürütülebileceğini varsayar. Oysa öyle değildir.

İmza sayfasını geri göndermeden önce doğrulanması gereken hususlar şunlardır:

• Karşı tarafın Tüzel Kişiler ve Bireysel Girişimciler Birleşik Devlet Sicili’ndeki kaydı ve hukuki durumu. Kontrolü kolaydır, ancak sonuçlar bazen şaşırtıcı olabilir.
• Kurucular ve gerçek lehdarlar — yabancı tarafın güncel yaptırım kontrolleri bakımından önemlidir.
• Karşı taraf aleyhine devam eden yargılamalar, açık icra dosyaları ve vergi alacaklarına ilişkin icra takipleri. Bunlar, sözleşmeyi imzalayan şirketin mali açıdan sağlıklı mı yoksa zaten sıkıntıya girmiş mi olduğunu gösterir.
• İlişkili şirketlerin iflasları. Tekrarlayan durumlar önemlidir.
• Mevzuatla düzenlenen faaliyetler için gerekli lisanslar — bunların geçerlilik süresi bazen fark edilmeden sona erebilir.
• İmza yetkisi. En önemli nokta budur. Genel müdür çoğu işlem için zımni yetkiye sahiptir. Müdür yardımcılarının ise yetkilerini açıkça belirten vekâletnamelere ihtiyacı vardır. Büyük işlemlerde şirketin esas sözleşmesi uyarınca ortakların veya yönetim kurulunun onayı gerekebilir. Bu onaylar alınmadan imzalanan bir sözleşme yıllar sonra geçersiz kılınabilir.

Önlenebilir zararlarla en sık imza yetkisi konusunda karşılaşıyoruz. Gerekli yetkisi olmayan bir kişinin imzaladığı sözleşme iptal edilebilir. Büyük işlemlerin bu nedenle çok sonradan geri alındığını gördük. Önemli işlemlerde şirketin hukuki ehliyetini, imza yetkisini ve önemli hukuki engellerin bulunmadığını teyit eden yazılı bir hukuki görüş almak, maliyetinin kat kat üzerinde fayda sağlayan küçük bir harcamadır.

Sözleşmenin düzenlenmesi ve imzalanması: Küçük ayrıntılar, büyük sonuçlar

Kâğıt belgeler hâlâ esastır. Her biri imzalı ve kaşeli iki asıl nüsha hazırlanır. Bankalar, düzenleyici kurumlar ve kamu kurumlarıyla işlem yapan kuruluşlar bunu ister. Mümkünse yüz yüze imzalayın; mümkün değilse belgeleri kuryeyle gönderin. Her taraf bir asıl nüshayı saklasın. Tüm belgeleri tarayın ve asıllarını arşivleyin.

Elektronik imzalar belirli sınırlar içinde geçerlidir. Belarus, kendi mevzuatı kapsamında belirli nitelikli elektronik imzaları tanır. Yerel mevzuatın aradığı nitelikleri sağlayan altyapı kullanılmadan atılan bir DocuSign imzası, sizinle karşı taraf arasında ticari açıdan geçerli olabilir. Ancak uyuşmazlık Belarus mahkemesine taşınırsa delil değeri daha zayıf olabilir. HTP üyesi şirketler için kurallar daha esnektir ve kâğıtsız sözleşme yapılması gerçekten mümkündür. Diğerleri için elektronik imzalar, asıl imzanın yerine geçen bir yöntemden ziyade yararlı bir tamamlayıcı olarak görülmelidir.

Sözleşmenin iki ülkede kullanılması gerekiyorsa — yurt dışında bir mahkemeye, yabancı bir bankaya veya düzenleyici kuruma sunulacaksa — apostil gerekecektir. İşlemler, belge türüne göre Adalet Bakanlığı veya Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla yürütülür. Olağan süreç için üç ila dört haftalık süre öngörün.

İki dilli sözleşmelerde bir nokta daha vardır. Sözleşmede hangi dildeki metnin esas alınacağı belirlenebilir. İlke olarak İngilizcenin seçilmesinde sorun yoktur. Ancak bir Belarus devlet mahkemesinde uygulamada esas alınan metin Rusça olacaktır. Hâkim Rusça okur ve Rusça düşünür. Sözleşmede hangi dildeki metnin üstün tutulacağına ilişkin hüküm bulunsun veya bulunmasın, hâkim Rusça çeviriyi kullanacaktır. Bu nedenle Rusça metin de İngilizce metin kadar dikkatle, satır satır incelenmelidir. İki dilli sözleşme, yalnızca tek bir sözleşmenin iki dilde yazılması olarak görülmemelidir. Birbiriyle aynı şeyi söylemesi gereken iki metin söz konusudur. Metinler örtüşmezse hangisinin belirleyici olduğunu, düzeltmek için çok geç olduğunda öğrenirsiniz.

Kısa kontrol listesi — yer imlerinize ekleyebileceğiniz bölüm

Dahili olarak iletilmek üzere tasarlanmıştır.

• Uygulanacak hukuk hükmü, Belarus hukukunun emredici kurallarından kaynaklanan istisnalar dikkate alınarak hazırlanmıştır.
• Uyuşmazlık çözümü yöntemi, uyuşmazlığın gerçekçi parasal değerine göre seçilmiştir (düşük tutarlı ticari uyuşmazlıklar için devlet mahkemeleri, yüksek tutarlı uyuşmazlıklar için tahkim).
• Döviz ve ödeme koşullarının uygunluğu, 2019 tarihli şablonlara göre değil, Belarus’taki güncel döviz kontrollerine göre incelenmiştir.
• Kur riskini hangi tarafın üstleneceği açıkça belirlenmiş ve sözleşme süresince mevzuatın sıkılaşması ihtimaline ilişkin bir hüküm eklenmiştir.
• Sorumluluk üst sınırları, uygulanmalarını engelleyebilecek hususlar bakımından incelenmiştir (ağır ihmal, cezai şartın indirilmesi ve dolaylı zarar kavramının dar kapsamı).
• Fikri mülkiyet haklarının devrine ilişkin hüküm, Belarus hukukunun gerektirdiği açık devir ifadeleriyle hazırlanmıştır.
• Gerektiği durumlarda marka ve tescilli tasarım devirleri NCIP nezdinde sicile kaydedilmiştir.
• Fesih hükümlerinin ilgili sözleşme türüne ilişkin emredici kurallara uygunluğu incelenmiştir.
• Rekabet yasağı maddeleri Belarus makuliyet standartlarına tabidir.
• İmza yetkisi onaylandı — ana sözleşme, yönetim kurulu onayları ve mevcut vekaletname.
• İki dilli metin satır satır incelenmiş ve hangi dildeki metnin esas alınacağı açıkça belirtilmiştir.
• Yurt dışında kullanılacak her belge için izlenecek apostil prosedürü belirlenmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Sadece İngiliz hukukunu ve Londra tahkimini seçebilir miyiz?

Evet, seçebilirsiniz. Bu seçim hukuken tanınır. Ancak işinize yarayıp yaramayacağı işlemin niteliğine bağlıdır. İngiliz hukuku; gayrimenkul, istihdam veya lisansa tabi faaliyetlere ilişkin emredici Belarus hükümlerini bertaraf etmez. Londra’da verilen hakem kararları New York Sözleşmesi kapsamında Belarus’ta tenfiz edilebilir, ancak tanıma aylar süren ayrı bir yargılama aşamasıdır. Yüksek tutarlı veya stratejik açıdan önemli uyuşmazlıklarda bu yolun sağladığı fayda maliyetini karşılar. Rutin ticari işlemlerden doğan uyuşmazlıklarda ise çoğu zaman karşılamaz.

Belarus’ta yabancı bir hakem kararının icrası gerçekte ne kadar sürer?

Belgeler eksiksiz ve usulüne uygunsa, davalı da sürece yoğun biçimde itiraz etmiyorsa Belarus mahkemesindeki tanıma işlemi iki ila dört ay sürer. Ardından borçlunun malvarlığına yönelik icra süreci üç ila on iki ay daha alır. İyi bir yerel avukatla çalışan kararlı bir davalı, New York Sözleşmesi’nin V. maddesi uyarınca itirazlar ileri sürerek tanıma aşamasını daha da uzatabilir. Yaklaşık bir yıllık süre öngörün; sürecin beklenenden kısa veya uzun sürebileceğini de hesaba katın.

Belarus şirketleriyle yapılan sözleşmelerde elektronik imza kullanılabilir mi?

Belarus mevzuatına uygun nitelikli elektronik imzalar geçerlidir ve yaygın biçimde kabul edilir. Yaygın yabancı elektronik imza platformları üzerinden atılan imzalar taraflar arasında ticari açıdan bağlayıcıdır, ancak uyuşmazlık Belarus mahkemesine taşınırsa delil değerleri daha zayıf olabilir. HTP üyesi şirketlerin kâğıtsız sözleşme yapma imkânları daha geniştir. Diğerleri için en güvenli yöntem, elektronik imzayı tamamlayıcı olarak kullanmak ve sözleşmenin asıl nüshalarını kâğıt üzerinde ıslak imzayla imzalamaktır.

Sözleşmenin dili gerçekten önemli mi?

Beklenenden daha fazla önem taşır. Belarus devlet mahkemelerinde yargılama dili Rusça veya Belarusçadır. Yalnızca İngilizce düzenlenmiş bir sözleşme için onaylı çeviri gerekir ve hâkimin fiilen kullandığı belge bu çeviri olur. Hangi dildeki metnin esas alınacağının belirtildiği iki dilli bir sözleşme daha uygun bir yoldur. Ancak Rusça veya Belarusça metne de İngilizce metin kadar özen gösterilmelidir. Hatalı çevirinin davanın sonucunu değiştirdiği örneklerle karşılaştık.

Gizlilik sözleşmeleri ve rekabet yasağı hükümleri yazıldıkları şekliyle uygulanabilir mi?

Gizlilik sözleşmeleri bakımından, olağan koşullar sağlanıyorsa büyük ölçüde evet: Gizli bilgiler usulüne uygun biçimde tanımlanmalı ve gizliliklerine uygun şekilde ele alınmalıdır. Rekabet yasakları ise yalnızca Belarus hukukunun makul kabul ettiği sınırlar içinde uygulanabilir. Hazırladığınız hüküm süresizse, coğrafi açıdan sınırsızsa veya aşırı geniş kapsamlıysa mahkemece daraltılmasını ya da uygulanmamasını bekleyin. Hükmü, Belaruslu bir hâkimin geçerli kabul edeceği şekilde hazırlayın.

Karşı tarafımız HTP üyesi bir şirketse durum değişir mi?

Evet, önemli farklılıklar vardır. HTP üyesi şirketler ayrı bir rejime tabidir: Kâğıtsız sözleşme yapılması, basitleştirilmiş çalışma ve döviz kuralları ile İngilizce sözleşmelerin standart uygulama olması bunlar arasındadır. Ancak HTP üyeliği, genellikle faaliyet kriterlerinin karşılanmaması nedeniyle kaybedilebilir. Üyelik sona erdiğinde devam eden sözleşmenizin nasıl etkileneceği her zaman açık değildir. Üyelik statüsünü doğrulayın. Üye şirketin mevzuata uyum geçmişini sorun. Bu statünün kaybedilmesi hâlinde hangi hükümlerin yürürlükte kalacağını düzenleyen bir hüküm ekleyin.

İmzalamadan önce Belarus hukuku hakkında hukuki görüş almalı mıyız?

Rutin ticari işlemlerde, kullanılan şablon daha önce incelenmişse genellikle gerekmez. Ancak önemli tutarlı tek seferlik işlemler, ortak girişimler, fikri mülkiyet ağırlıklı işlemler, M&A ve mevzuatla düzenlenen alanlardaki işlemler için gerekir. Şirketin hukuki ehliyeti, imza yetkisi, temel hükümlerin uygulanabilirliği ve güncel mevzuat kısıtlamaları hakkında kısa bir hukuki görüşün maliyeti, işlemin büyüklüğüne kıyasla düşüktür. Yabancı avukatlara ek bir hukuki inceleme hizmeti olarak bu görüşleri düzenli biçimde sunuyoruz.

Özet

Yabancı avukat sözleşmenin esasına ilişkin çalışmayı yürütür. Belaruslu avukat ise yerel hukuka ilişkin hususları kontrol eder. İşe yarayan görev dağılımı budur.

En sık karşılaştığımız sorun şudur: Sözleşme, standart bir sınır ötesi işlemmiş gibi incelenir. Belaruslu taraf da yerel hukuktan kaynaklanan sorunlara dikkat çekmeden taslağı kabul eder; sonuçta neden bunları kendisi gündeme getirsin? Sorunlar ise aylar veya yıllar sonra, biri sözleşmeden doğan haklarını icra yoluyla elde etmeye çalıştığında ortaya çıkar. Bu durum önlenebilir ve önlemenin maliyeti, sonradan çözmenin maliyetinin çok küçük bir kısmıdır. AMBY Legal, Belarus’la bağlantılı sözleşmelerde yabancı avukatlarla çalışır. Taslakları inceler, yazılı hukuki görüşler sunar ve yabancı hukuk açısından yapılan incelemede tespit edilemeyen hususlara dikkat çekeriz. İngilizce çalışıyor ve yabancı avukatların müvekkillerine iletebileceği hukuki hizmet sözleşmeleri kapsamında hizmet veriyoruz. Belirli bir sözleşme veya işlem için bizimle iletişime geçin.