Mirasçı Kimdir ve Kimler Mirasçı Sayılır

Miras meselesi medeni hukukun en güncel ve önemli yönlerinden biridir. Mirasçılar, kanunla belirlenen norm ve kurallara göre ölen kişinin (miras bırakanın) hak ve borçlarını devralan kişilerdir. Peki tam olarak kimler mirasçı olarak kabul edilebilir? 

Bu makalemizde mirasçıların kim olduğunu, mirasçıların sınıflandırılmasını, kişilerin bu sıfatla tanınmasının koşul ve usullerini ele alacağız. Bu kavramları anlamak, miras haklarının başarıyla yönetilmesi ve aile üyeleri arasındaki olası ihtilaf ve çatışmaların önlenmesi açısından önem taşımaktadır. Mirasçının statüsünü hangi faktörlerin etkilediğini, kimlerin mirasçı olamayacağını ve mirasçı haklarının kullanılmasının gerektiği durumlarda nasıl hareket edilmesi gerektiğini inceleyelim.

Mirasçılar Kimlerdir

Miras, süreklilik ilkesine dayanır: ölen kişinin mal varlığı, hakları ve borçları ortadan kaybolmaz, aksine mirasçı adı verilen diğer kişilere geçer.  

Mirasçılar, bir kişinin (miras bırakanın) ölümünden sonra kanuna veya vasiyete uygun olarak onun mal varlığını, haklarını ve yükümlülüklerini devralan kişilerdir. Miras, medeni hukuk tarafından düzenlenen ve kuşaklar arası mal transferini sağlamada önemli olan hukuki bir süreçtir.  

Mirasçılar, mirasın açıldığı anda hayatta olan kişilerin yanı sıra, miras bırakan hayattayken ana rahmine düşmüş ve miras açıldıktan sonra sağ doğmuş kişiler de olabilir. Mirasın açıldığı anda mevcut olan tüzel kişiler ile Belarus Cumhuriyeti ve idari-bölgesel birimleri de vasiyetnameyle mirasçı olabilir.

Mirasın açılması, bir kişinin ölüm olgusunu veya mahkeme tarafından ölümünün ilan edilmesini ifade eder. Miras, kişinin ölüm tarihinden itibaren açılır.

Mirasçıların Tanınmasının Yasal Dayanakları  

Mirasçılar iki şekilde belirlenir:  

Yöntem 1.
Miras bırakan vasiyetname bırakmamışsa veya mahkeme vasiyetnameyi geçersiz ilan etmişse, mal varlığı kanunda belirlenen mirasçılara geçer. Kanun, mirasçıların hangi sırayla mirasa hak kazanacağını miras bırakanla aralarındaki akrabalık derecesine göre belirler. Ayrıca kanun, vasiyetnamenin içeriğinden bağımsız olarak saklı pay hakkı olan kişileri de belirler. Bu kişiler, kanuni mirasçılık sırasına göre mirasçı olacak akrabalar bulunmasa bile saklı pay alabilir.

Yöntem 2. Vasiyetnameye göre. 
Miras bırakan bir vasiyetname bıraktığında, mal varlığı bu belgede ifade edilen iradesine uygun olarak dağıtılır.  

Vasiyetname, kanuni mirasçılık kurallarına göre önceliklidir. Bununla birlikte, küçük çocuklar veya engelli ebeveynler gibi belirli mirasçı kategorilerinin haklarını koruyan emredici kuralları ihlal edemez.  

Miras Sürecinde Mirasçıların Hakları

Mirasçı sıfatı belirli hak ve yükümlülükler doğurur. Mirasçılar öncelikle mirası kabul etme veya reddetme hakkına sahiptir. Mirasın kabulü, mal varlığının devralınması ve miras bırakanın borçlarından, miras kalan mal varlığının değeriyle sınırlı olarak sorumlu olunması anlamına gelir. Miras, miras bırakanın ölümünden (mirasın açılmasından) itibaren 6 ay içinde kabul edilebilir.

Ayrıca mirasçıların, mirasın açılmasından sonra kanunda öngörülen süre içinde (genellikle altı ay içinde) mirası kabul etmek için başvuruda bulunmak ve mülkiyet haklarını tescil ettirmek gibi yasal usullere uymaları gerekir.  

Kimler Mirasçı Olarak Kabul Edilir?

Vasiyetnameye göre ve kanuna göre mirasçılar bulunmaktadır. Mirasçılar kabaca birkaç kategoriye ayrılabilir:  

1. Kanuni mirasçı olan akrabalar.
Mirasçıların çoğu, miras bırakanla olan akrabalık derecesine göre belirlenir. Bunlar şunlardır:

• Birinci zümre mirasçılar: çocuklar, eş ve ebeveynler.  
• İkinci zümre mirasçılar: miras bırakanın tam veya ana ya da baba bir kardeşleri.  
• Üçüncü zümre mirasçılar: ölen kişinin büyükbaba ve büyükanneleri.
• Dördüncü zümre mirasçılar: miras bırakanın anne ve babasının tam veya yarım kardeşleri (miras bırakanın amcaları, halaları, teyzeleri ve dayıları).
• Sonraki zümrelerin mirasçıları: büyük-büyükbabalar ve büyük-büyükanneler, miras bırakanın yeğenlerinin çocukları gibi daha uzak akrabalar. Dört zümrede hiç mirasçı bulunmadığında “akrabalık derecesi” tanımı kullanılır. Bu durumda üçüncü dereceden altıncı dereceye kadar olan akrabalar mirasa çağrılır.
  
  

2. Vasiyetnameye göre mirasçılar. 
Bunlar akrabalar veya vasiyetnamede belirtilen başka kişiler olabilir. Miras bırakan mal varlığını herhangi bir kişiye, tüzel kişiye veya devlete bırakabilir.  

Genellikle vasiyetname iki nüsha olarak düzenlenir; nüshalardan biri noter tarafından, diğeri ise miras bırakan tarafından saklanır. Vasiyetnamede, nüshayı saklayan noterin bilgileri yer alır. Mirasçılar, miras bırakanın ölümünden sonra bu notere başvurmalıdır. Miras bırakan vasiyetnamenin içeriğini gizli tutmak zorunda değildir. 

Mirasçıların elinde vasiyetname yoksa ancak miras bırakanın vasiyetname düzenlediğini biliyorlarsa herhangi bir notere başvurabilirler. Noter, özel bir bilgi sistemi aracılığıyla Belarus’ta vasiyetnameyi hangi noterin düzenlediğini ve noter onaylı nüshasının nerede saklandığını öğrenebilir. Miras bırakan hayattayken noterler bu bilgileri açıklamaz; bunlar noterlik sırrı kapsamındadır.

Miras dosyası açıldıktan sonra noter, miras bırakanın ölüm belgesine dayanarak vasiyetname bulunup bulunmadığını kontrol eder. Ardından vasiyetnamenin içeriğini mirasçılara açıklayabilir.

3. Saklı pay mirasçıları. 
Miras bırakan vasiyetnamesinde bu kişilere yer vermemiş olsa bile bazı kişiler mirastan saklı pay almaya hak kazanır. Bunlar arasında bakmakla yükümlü olunan engelli kişiler, miras bırakanın küçük veya engelli çocukları ile engelli eşi ve ebeveynleri yer alır.  Miras bırakan vasiyetname düzenlemişse saklı pay öncelikle vasiyet edilmemiş mal varlığından karşılanır; bu yeterli olmazsa vasiyet edilmiş mal varlığından ayrılır.

Mirasçıların tanınması ve mirasla ilgili tüm konularda deneyimli miras avukatımıza danışmanızı tavsiye ederiz.

Mirasın Kabul Edilmesi

Bir kişinin mirasçı olarak kabul edilebilmesi için mirası kabul etmesi gerekir. Mirasçı miras kalan her şeyi kabul eder; mirasın bir kısmından vazgeçilmesi veya miras kabul edilirken koşul (şerh) konulması söz konusu olamaz.

Mirasçının mirasın bir kısmını kabul etmesi halinde, nerede bulunursa bulunsun mirasın tamamını kabul etmiş sayıldığı kabul edilir.

Mirasçılar Mirası Nasıl Kabul Eder?

Mirası kabul etmek isteyen mirasçı, mirasın açıldığı yerdeki noterliğe mirası kabul ettiğine dair başvuruda bulunur veya miras hakkı belgesi düzenlenmesini talep eder.

Mirasçının mala sahip olması veya malı yönetmesi durumunda mirası kabul ettiği kabul edilir. Bu durum aşağıdaki eylemlerle ifade edilebilir:

• Mülkün güvenliği için önlemler almak, onu üçüncü şahıslardan korumak.
• Mülkün bakım masraflarını ödemek.
• Miras bırakanın borçlarını kendi hesabından ödemek.
• Miras bırakana borçlu olan üçüncü şahıslardan alacakları tahsil etmek.

Kimler Mirasçı Sayılmaz?

Miras düzenlemeleri, mirasçı olarak kabul edilmeyen kişileri listeler. Bu kısıtlamalar, miras bırakanın menfaatlerini ve mal varlığının adil bir şekilde dağıtılmasını korumayı amaçlamaktadır. Bir kişinin mirasçı olarak kabul edilmediği ana durumları ele alalım.  

1. Liyakatsiz mirasçılar  
Miras bırakana karşı eylemleriyle zarar veren kişiler, saklı pay hakkına sahip olsalar dahi liyakatsiz mirasçı sayılır. Miras bırakana zarar veren eylemler şunları kapsar:  

• Miras bırakanın yaşamına veya sağlığına karşı suç işlemek. Örneğin mirasçı bedensel zarar verdiyse veya miras bırakanın hayatına kastetmeye çalıştıysa.  
• Vasiyetnameyi sahte olarak düzenlemek veya miras bırakanı vasiyetnameyi değiştirmeye zorlamak. Vasiyetname düzenlenirken miras bırakana karşı yapılan her türlü hile veya baskı, miras hakkından yoksun bırakılmaya yol açar.  
  
  

Liyakatsiz mirasçılar ne vasiyetnameye göre ne de kanuna göre miras alamazlar.

Ebeveynlik haklarından yoksun bırakılan ebeveynler, haklarından yoksun bırakıldıkları çocuklarına mirasçı olamaz. Ayrıca, miras bırakana bakmakla yükümlü olduğu hâlde bakım yükümlülüğünden kaçınan kişiler de mirasçı sayılmaz; bu durum mahkemece doğrulanmalıdır. Bir kişinin liyakatsiz mirasçı sayılmasına mahkeme karar verir.  

2. Mirastan feragat eden kişiler 
Mirasçılar miras paylarından gönüllü olarak feragat edebilir. Feragat yazılı olarak yapılır ve noter tarafından onaylanır. Feragat eden kişi, miras bırakanın mal varlığı üzerindeki tüm haklarını ve bu mal varlığı için talepte bulunma olanağını kaybeder. Tüm mirasçılar mirası reddettiğinde miras “sahipsiz miras” sayılır ve miras kalan malın bulunduğu yerdeki idari-bölgesel birime geçer.

3. Vasiyetnameden çıkarılan kişiler.
Miras bırakan belirli mirasçıları belirten bir vasiyetname düzenlemişse, vasiyete dahil edilmeyen kişiler miras talep edemez. İstisna, vasiyetname şartlarından bağımsız olarak hisse almaya hak kazanan küçük çocuklar, bakmakla yükümlü olunan kişiler veya çalışamayacak durumdaki ebeveynler gibi zorunlu mirasçılardır.

4. Mahkeme kararıyla veya vasiyetnameyle miras hakkından yoksun bırakılan kişiler  
Miras bırakan, vasiyetnamesinde belirli kişileri mal varlığını miras alma hakkından yoksun bırakabilir. Kötü ilişkiler veya uygunsuz davranışlar gibi kişisel nedenler bu kararı haklı gösterebilir.  

5. Hukuken ehliyetsiz sayılan kişiler  
Bir kişi mahkeme kararıyla fiil ehliyetinden yoksun bırakılırsa (örneğin ruhsal bir hastalık nedeniyle) miras hakkı kısıtlanabilir. Ancak bu konudaki değerlendirme somut koşullara ve mahkeme kararına bağlıdır.  

6. Mirasın açılmasından önceki en az 5 yıl boyunca miras bırakanla birlikte yaşamamış eşler
Mahkeme kararıyla, miras bırakanın ölümünden önceki en az 5 yıl boyunca fiilen birlikte yaşamamış ve ortak bir hane yürütmemiş eşi mirasçılıktan çıkarılabilir. 

Böylece, bir kişinin mirasçı olarak tanınması yasal olarak belirlenmiş belirli koşullara uymasına bağlıdır. Mirasçının taleplerinin meşruiyeti konusunda şüpheler varsa, ilgili kişi anlaşmazlığı çözmek için mahkemeye başvurabilir.

Sonuç

Mirasçı, kanun veya vasiyetle belirlenen çerçevede ölümünden sonra miras bırakanın hak ve yükümlülüklerini devralan kişidir. Mirasçılar yakın akrabalar veya vasiyette belirtilen diğer kişiler olabilir. Vasiyetname olmadan miras, belirlenen mirasçı sırası dikkate alınarak kanuna göre gerçekleşir.  

Mirasçının statüsünü ve süreklilik sırasını anlamak, tüm ilgili tarafların haklarını korumada önemli bir rol oynar. Anlaşmazlıklar veya zorluklar durumunda, yanlış anlamaları ve hukuki hataları önlemek için nitelikli bir avukata başvurulması tavsiye edilir.

Bize Ulaşın

Belarus’ta mirasçıların belirlenmesi ve mirasla ilgili sorularınız veya uyuşmazlıklarınız varsa size memnuniyetle yardımcı oluruz! Vatandaşların haklarını koruma alanındaki uzun yıllara dayanan deneyimimiz, bu alandaki uyuşmazlıkları çözmenize yardımcı olacaktır.

• +375 29 505 10 51 (WhatsApp, Viber, Telegram);
• info@ambylegal.by.