New York Sözleşmesi Kapsamında Belarus’ta Yabancı Hakem Kararlarının İcrası

Elinizde yabancı bir hakem kararı var. ICC, LCIA, SCC, ICAC ya da tahkim yeri Belarus dışında olan bir BelCCI kararı. Kurumun bu aşamada bir önemi yok — karar kesinleşmiş ve icraya hazır. Belaruslu borçlunun Minsk’te varlıkları var: banka hesapları, gayrimenkuller, ticari alacaklar, bir depoda bekleyen ekipmanlar. Kararı buraya getirip alacağınızı tahsil etmek istiyorsunuz.

Bundan sonra gelen soru, yabancı hukuk müşavirlerinin çoğunun fark ettiğinden daha önemlidir. Kararı kim verdi? Görünürdeki alacaklı kim — bir tüzel kişi mi yoksa gerçek bir kişi mi? O alacaklı hangi ülkede kayıtlı? Belarus hâlâ bir New York Sözleşmesi tarafıdır ve tanıma mekanizması çalışmaya devam etmektedir. Ancak Nisan 2022 tarihli ve 137 sayılı Devlet Başkanlığı Kararnamesi, tanımadan sonra ne olacağını değiştirdi. Ve bunu tamamen kim olduğunuza bağlı şekillerde değiştirdi.

Aşağıda: hâlâ işleyen yasal çerçeve, çoğu yabancı tüzel kişiyi hazırlıksız yakalayan 137 sayılı Kararname kısıtlamaları, farklı şekilde işleyen Rusya Federasyonu istisnası, asıl prosedür, gerçekçi maliyetler ve süreler ile cebri icra askıya alındığında başvurulabilecek stratejik seçenekler. Reklam diliyle değil, tüm dürüstlüğüyle.

Hâlâ işleyen yasal çerçeve

Belarus, Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve İcrasına İlişkin 1958 New York Sözleşmesi’ne taraftır. 1960’tan beri öyledir. Sözleşme şu anda 170’den fazla taraf devleti bağlamaktadır. Yurtiçinde tanıma, Medeni Usul Kanunu aracılığıyla yürütülür — son zamanlarda konsolide edilmiştir; ilgili hükümler önceden Ekonomi Usul Kanunu’ndaydı — başvuru prosedürünü belirleyen Madde 246 ile birlikte. 9 Temmuz 1999 tarihli Uluslararası Tahkim Mahkemesi Hakkında Kanun’un 45. maddesi, yabancı kararların Belarus usul hukuku ve ülkenin uluslararası antlaşmaları doğrultusunda tanındığını teyit eder.

Çerçeve UNCITRAL Model Kanunu esas alınarak oluşturulmuştur. Gelişmiş ve öngörülebilirdir. Belarus ekonomi mahkemeleri, New York Sözleşmesi’nin V. Maddesini uluslararası içtihatla uyumlu şekilde uygular; ret kararları istisnaidir ve neredeyse her zaman işin esasına girilmesinden ziyade yabancı tahkimdeki usuli kusurlardan kaynaklanır. Mahkeme uyuşmazlığı esastan yeniden incelemez. Kararın yalnızca Sözleşme’nin dar kapsamlı ret gerekçelerine takılıp takılmadığını denetler. New York Sözleşmesi kapsamında tanımanın temel amacı da budur; asıl korumayı Sözleşme sağlar.

Bu kısım aynen geçerlidir. Nisan 2022’de değişen şey, tanıma sonrasındaki süreçtir. Belirli alacaklı kategorileri için bu aşama artık üç yıl öncesine kıyasla çok farklı işlemektedir. Bu konudaki makalelerin çoğu bu gerçeği görmezden gelir; biz ise açıklıkla ele alacağız.

137 Sayılı Devlet Başkanlığı Kararnamesi — çoğu makalenin atladığı 2022 gerçeği

Nisan 2022. 137 sayılı Devlet Başkanlığı Kararnamesi, Belarus’un “dost olmayan” olarak nitelendirdiği ülkelerde kayıtlı tüzel kişiler lehine mahkeme ve hakem kararlarının cebri icrasını askıya aldı. Liste Hükümet tarafından onaylanmaktadır. Şu anda 13’ten fazla kalemi içermektedir: tüm AB üyesi ülkeler, Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık, Kanada, Avustralya, Norveç, İsviçre, İzlanda, Lihtenştayn, Yeni Zelanda, Arnavutluk, Kuzey Makedonya ve Karadağ.

Geri kalanını okurken aklınızda tutmanız gereken dört operasyonel gerçek:

• Tüzel kişi – gerçek kişi ayrımı. Askıya alma kararı tüzel kişileri kapsar — sermaye şirketleri, LLC’ler, GmbH’ler, SARL’lar, Inc’ler. Aynı ülkelerden gerçek kişiler (bireyler) ise bundan etkilenmez. Fransız SAS alacaklısı: icra askıda. Bireysel sıfatıyla alacaklı olan bir Fransız vatandaşı: standart icra.
• Tanıma mekanizması işlemeye devam ediyor. Kararname, yalnızca icra daireleri aracılığıyla yürütülen cebri icrayı askıya alır; tanıma prosedürünün kendisini askıya almaz. Belarus mahkemeleri Sözleşme kapsamındaki tanıma başvurularını incelemeye ve kabul etmeye devam etmektedir. Sonuçta tanınmış bir hakem kararı elde edersiniz; ancak şu aşamada yapamayacağınız şey, icra dairesi aracılığıyla cebri tahsilat yoluna gitmektir.
• Rızaen ödeme yasaklanmış değildir. Belaruslu borçlu borcunu kendi rızasıyla ödeyebilir. Kararname, devlet eliyle cebri icrayı kısıtlamaktadır; borcun rızaen ifasını değil. Birçok borçlu, tanınmış bir kararı bilançolarında süresiz taşımaktansa sulh yoluyla kapatmayı tercih eder.
• Haciz sırasındaki yer korunur. Askıya alma sürecinde de yeni icra başvuruları yapılabilir; bu takipler derhal askıya alınsa da kısıtlamalar kalktığında alacaklı sıra cetvelindeki önceliğini muhafaza eder. Dolayısıyla başvuru boşa gitmiş olmaz; ilerisi için sıranızı garanti altına alır.

Kısıtlamalardan etkilenen alacaklılar için net özet: Alman GmbH’nizin bir Belarus LLC’sine karşı aldığı ICC kararı tanınır; ancak şu aşamada icra dairesi aracılığıyla cebri icraya konamaz. Alman vatandaşı gerçek bir kişinin aynı nitelikteki kararı ise hem tanınır hem de normal şekilde icra edilir. Hukuki içerik aynı, pratik sonuç tamamen farklıdır.

Kararnamenin metni, dost olmayan ülkeler listesini onaylayan kararlar ve bunlara ilişkin güncellemeler Belarus ulusal mevzuat portalında yayımlanmaktadır. Konunun mahkeme süreçleriyle etkileşimi dahil daha geniş boyutunu, tahkime başlayıp başlamamayı değerlendirirken tamamlayıcı bir kaynak niteliğindeki Belaruslu şirketlerden alacak tahsili rehberimizde ele aldık.

Rusya Federasyonu istisnası

Rusya kaynaklı kararlarda süreç farklı işler. Bu konuyu ayrı bir başlık altında ele almak gerekir; çünkü hem prosedür yapısal olarak çok daha basittir hem de yabancı alacaklıların önemli bir kısmı Rus tahkim kurumları üzerinden hareket etmektedir.

Belarus ile Rusya arasında adli kararların karşılıklı tenfizine ilişkin ikili anlaşma (Moskova, 17 Ocak 2001) kapsamında, Rusya Federasyonu mahkeme ve hakem kararları Belarus’ta standart tanıma prosedürüne tabi değildir. Bu kararlar, Belarus mahkemelerinin icra belgeleriyle aynı statüde doğrudan icra edilir. Alacaklı doğrudan borçlunun bankasına —veya hesap bilgisi bulunmuyorsa ya da hesap bakiyesi yetersizse doğrudan Belarus icra makamlarına— başvurur. Ayrı bir tanıma başvurusu gerekmez; Belarus mahkemesince V. Madde kapsamında bir inceleme yapılmaz.

Rusya Federasyonu Ticaret ve Sanayi Odası nezdindeki ICAC, MAC ve diğer tanınmış Rus tahkim kurumlarının kararları bu rejime tabidir. 137 sayılı Kararname kısıtlamaları da uygulanmaz; zira Rusya dost olmayan ülkeler listesinde yer almamaktadır. Rus hakem kararı sahipleri için Belarus’taki süreç oldukça hızlı ve basittir; diğer birçok yabancı alacaklı için ise durum böyle değildir.

Tanıma prosedürü pratikte nasıl işler?

137 sayılı Kararname’den etkilenmeyen alacaklılar (ikili anlaşma kapsamındaki Rus alacaklılar, herhangi bir ülkenin vatandaşı olan gerçek kişiler veya kısıtlamalar kalktıktan sonraki tüm alacaklılar) ile cebri icraya şu aşamada geçilemeyecek olsa bile kararın tanınmasını isteyen alacaklılar için prosedür her iki durumda da aynıdır.

Adım 1. Doğru ekonomi mahkemesine başvurun

Başvuru, borçlunun yerleşim yerindeki Belarus ekonomi mahkemesine yapılır. Borçlunun adresi bilinmiyorsa başvuru borçlunun malvarlığının bulunduğu yere yönlendirilir. Başvuru, nitelikli elektronik imza ile elektronik ortamda da yapılabilmektedir; bu imkân usul kanununun birleştirilmesinden sonra yürürlüğe girmiş olup uzaktan çalışan yabancı hukukçular için önemli bir kolaylıktır.

Adım 2. Belgeler

Pakette olması gerekenler:

• Hakem kararının orijinal veya usulüne uygun onaylı kopyası.
• Karara dayanak teşkil eden tahkim sözleşmesinin aslı veya usulüne uygun onaylı sureti.
• Belgenin düzenlendiği ülkeye bağlı olarak apostil şerhi veya konsolosluk tasdiki.
• Belarus’ta yeminli bir tercüman tarafından yapılmış ve imzası Belarus noterliğince onaylanmış Rusça veya Belarusça resmi tercüme. Yurtdışında yapılan tercümeler geçerli kabul edilmez. İlgili diğer makalelerimizde ayrıntılı olarak ele aldığımız bu husus, yabancı alacaklıların sıklıkla yanılgıya düştüğü bir noktadır.
• Devlet harcının ödendiğini teyit eden belge.
• Belaruslu temsilci adına usulüne uygun olarak düzenlenmiş ve tasdik edilmiş vekâletname.

Adım 3. Duruşma

Mahkeme başvuruyu tebliğ aldıktan sonra bir ay içinde inceler. Her iki tarafa da tebligat yapılır; tarafların duruşmaya katılmaması incelemenin yapılmasına engel teşkil etmez. Mahkeme, yalnızca V. Maddede sayılan ret gerekçelerinin bulunup bulunmadığını inceler; asıl uyuşmazlığın esasına girmez. Sözleşme kapsamındaki tanımanın temel amacı da budur: Uyuşmazlığın baştan görülmesi değil, bir usul denetimidir.

Adım 4. Karar

Tanıma kararı verildiğinde mahkeme bir karar ve icra emri düzenler. Tanıma reddedilirse üst ekonomi mahkemesi nezdinde temyiz yolu açıktır. Usulüne uygun yürütülmüş yabancı tahkim yargılamalarında V. Madde gerekçesiyle ret kararı verilmesi yaygın değildir. Yabancı hukukçuları en çok endişelendiren genel nitelikli kamu düzeni (public policy) gerekçesiyle ret kararlarına ise uygulamada nadiren rastlanır. Belarus mahkemeleri, Sözleşme’nin uluslararası uygulamasına paralel olarak kamu düzeni kavramını dar yorumlamaktadır. Duyulan endişe, gerçekte karşılaşılan ret oranına kıyasla yersizdir.

Adım 5. Uygulanabildiği ölçüde 137 sayılı Kararname’ye tabi olarak icra

Kısıtlamalardan etkilenmeyen alacaklılar için icra belgesi Cebri İcra Dairesine iletilir. İcra memurları standart takibi başlatır: Banka hesaplarına haciz konulması, taşınmazların tespiti ve haczi, ticari alacaklar, ekipman ve araçların haczi. Devlet harcına ek olarak, fiilen tahsil edilen tutarlar üzerinden %10 oranında zorunlu icra harcı alınır. Bu ücret ayrıca ödenmeyip tahsil edilen paradan mahsup edilir.

Madde V — Belarus mahkemelerinin uyguladığı ret gerekçeleri

Aleyhine tenfiz istenen tarafın itirazı üzerine mahkemenin inceleyeceği beş gerekçe ve mahkemenin re’sen dikkate alacağı iki gerekçe bulunmaktadır. Diğer tüm New York Sözleşmesi yargı çevreleriyle aynı çerçeve geçerlidir. Ret kararlarının neredeyse tamamı bunlardan birine dayandığından, bu gerekçeleri bilmekte büyük fayda vardır.

Aleyhine kararın tenfizi talep edilen tarafın başvurusu üzerine:

• Tahkim sözleşmesinin hükümsüzlüğü. Tarafların ehliyetsizliği. Tarafların tabi kıldığı hukuk veya kararın verildiği ülkenin hukuku kapsamında sözleşmenin geçerli olmaması.
• Usulüne uygun tebligat yapılmaması. Aleyhine kararın tenfizi istenen tarafın hakem atanmasından veya tahkim yargılamasından usulünce haberdar edilmemiş olması ya da iddia ve savunmasını sunma imkânından başka bir sebeple mahrum kalması.
• Tahkim sözleşmesinin kapsamı dışına çıkan karar. Kararın tahkim şartı veya sözleşmesinde öngörülmeyen bir uyuşmazlığa ilişkin olması veya tahkime sunulan sınırları aşan hükümler içermesi.
• Hakem heyetinin teşekkülünde veya usulde aykırılık. Hakem heyetinin oluşumunun veya tahkim usulünün tarafların anlaşmasına ya da böyle bir anlaşma bulunmadığı takdirde tahkimin yapıldığı yer hukukuna uygun olmaması.
• Kararın henüz bağlayıcı olmaması, askıya alınması veya iptal edilmesi. Karar henüz taraflar için bağlayıcı hale gelmedi veya yapıldığı ülkenin yetkili bir makamı tarafından iptal edildi veya askıya alındı.

Mahkemenin re’sen dikkate alacağı gerekçeler:

• Uyuşmazlık konusunun Belarus hukukuna göre tahkime elverişli olmaması.
• Tanıma veya tenfizin Belarus kamu düzenine aykırı olması.

Pratikte önem taşıyan iki tespit: Birincisi, kamu düzenine aykırılık gerekçesiyle ret kararlarına gerçekten çok nadir rastlanır. Belarus mahkemeleri bu standardı dar yorumlar; yabancı kararın yalnızca Belarus hukukunun farklı karar vereceği bir sonuç doğurması yetmez, hukuk düzeninin temel ilkelerini alenen zedelemesi gerekir. İkincisi, tenfize karşı en sık başarıya ulaşan itiraz gerekçesi usulsüz tebligattır. Tahkim sürecinde usule ilişkin belgeleri titizlikle saklamayan yabancı alacaklılar, bu belge eksikliğinin tanıma aşamasında aleyhlerine kullanıldığını görebilmektedir. Tahkim vekilinin dava dosyası, kararın kendisi kadar hayati öneme sahiptir.

Gerçekçi zaman çizelgeleri ve maliyetler

Başvuru süreleri ve zamanaşımı

• Standart kural: Kararın bağlayıcı hale geldiği tarihten itibaren üç yıl.
• Özellikle New York Sözleşmesi kararları: Belarus uygulaması esnek olmuştur — Sözleşme kapsamındaki kararlar için üç yıllık süreden sonra antlaşma çerçevesine dayanarak icra mümkündür.
• Haklı bir mazeretin bulunması halinde, kaçırılan süreler mahkemeye yapılacak başvuruyla eski hale getirilebilir.

Devlet harcı

Başvuru başına maktu harç: Usulün niteliğine bağlı olarak şu anda 5 ila 10 temel gösterge birimi (base value). 2026 yılı için bir birim 45 BYN olduğundan, harç tutarı 225–450 BYN arasındadır. Mutlak rakamlar olarak oldukça düşüktür; bu tür bir icra sürecini haklı kılan tipik alacak tutarları yanında ise önemsiz bir meblağdır.

Gerçekçi süreler — 137 sayılı Kararname’den etkilenmeyen alacaklılar için

• Başvurudan tanıma kararına: 1–2 ay.
• Tanıma kararından icra belgesine: 1–2 hafta.
• Borçlunun tutumuna ve malvarlığı durumuna bağlı olarak, icra dairesinin takibinden ilk tahsilata kadar geçen süre: 3–12 ay.
• Karmaşık olmayan bir dosya için baştan sona gerçekçi toplam süre: 4–14 ay.

Gerçekçi süreler — 137 sayılı Kararname kapsamındaki tüzel kişiler için

• Başvurudan tanıma kararına: bir ila iki ay.
• Tanıma kararı: Alınır.
• Cebri icra: askıya alındı. Belirli bir zaman çizelgesi yok. Kararname değişene veya alacaklının statüsü değişene kadar.
• Borçlunun gönüllü ödemesi: tamamen borçlunun davranışına bağlıdır. Bazıları için haftalar. Diğerleri için asla.

Avukatlık ücretleri

• İtirazsız standart bir tanıma başvurusu için Belaruslu avukatlık ücreti: Belge karmaşıklığına ve tercüme hacmine bağlı olarak 5.000–15.000 BYN.
• İcra dairesi takibi ve malların paraya çevrilmesi dahil aktif icra vekillik ücreti: Borçlunun direncine ve dosyanın karmaşıklığına bağlı olarak 5.000–25.000 BYN veya üzeri.

Cebri icra askıya alındığında stratejik seçenekler

137 sayılı Kararname kapsamına giren alacaklılar için gerçekçi seçenekler. Basmakalıp tavsiyeler değil; 2026’da yabancı tüzel kişi müvekkillerimizle birlikte yürüttüğümüz somut adımlar.

Seçenek 1. Yine de tanıma için başvurun

Tanımanın kendisi askıya alınmamıştır. Şimdiden başvurmak, kararın Belarus hukukunda geçerli bir icra belgesi olarak tanınmasını sağlar, usuli haklarınızı güvenceye alır ve kısıtlamalar kalktığında sizi sıraya yerleştirir. Masraflar oldukça düşüktür. Beklemenin sakıncası ise zamanaşımı ve usul sürelerinin aleyhinize işlemeye devam etmesidir. Birlikte çalıştığımız etkilenen müvekkillerimizin çoğu derhal tanıma için başvurmakta, ardından bir sonraki hamleyi varsayımlar üzerinden değil, tanınmış karar ellerindeyken değerlendirmektedir.

Seçenek 2. Tanıma kararına dayanarak rızaen sulh anlaşması

137 sayılı Kararname, Belaruslu borçlunun borcunu rızaen ödemesini yasaklamaz. Tanınmış bir karara dayanarak müzakere yürütmek, tanınmamış bir karara kıyasla çok farklı bir zeminde ilerler; zira borçlu, kararın kesinleştiğini, tanındığını ve yalnızca kısıtlamaların kalkmasını beklediğini bilir. Makul düşünen çoğu Belaruslu ticari borçlu, tanınmış bir kararı bilançolarında süresiz taşımaktansa belirli bir indirimle sulh yoluyla ödemeyi tercih eder. Uygulamada genellikle hüküm altına alınan tutarın %60–85’i aralığında, 6–24 ay boyunca taksitler halinde ödenen sulh anlaşmaları görmekteyiz.

Seçenek 3. Alacaklı yapısını yeniden yapılandırma

Kararname belirlenen ülkelerdeki tüzel kişileri kapsar; gerçek kişiler bundan etkilenmez. Bazı durumlarda —yalnızca bazılarında— şirketin arkasındaki gerçek lehdar alacağı devralabilir (temlik) ve takibi bireysel olarak yürütebilir. Bu, son derece dikkatli yapılması gereken bir hukuki yapılandırmadır; sadece kâğıt üzerinde bir işlem değildir. Vergi etkileri, delil sürekliliği ve asıl tahkim sözleşmesindeki temlik hükümleri titizlikle incelenmelidir. Ancak bu yapı mümkün olduğunda, tüzel kişi alacaklının yürütemediği icra takibinin önünü açabilir.

Seçenek 4. Üçüncü bir yargı bölgesinde icra edin

New York Sözleşmesi, 170’ten fazla ülkenin taraf olduğu uluslararası bir sözleşmedir. Belaruslu borçlunun Sözleşme’nin olağan şekilde uygulandığı ülkelerde malvarlığı, iştirakleri, banka hesapları veya ticari ilişkileri varsa, aynı hakem kararı bu ülkelerde de tenfiz edilebilir. Belarus tek hedef olmak zorunda değildir. uncitral.un.org adresindeki UNCITRAL durum sayfası Sözleşme’ye taraf ülkeleri listelemektedir. Borçlunun kurumsal yapısına yönelik kapsamlı bir malvarlığı araştırması (due diligence), genellikle şaşırtıcı icra hedefleri ortaya çıkarır. Belarus’un tek çözüm olduğunu varsaymadan önce bu araştırmayı yapmakta büyük fayda vardır.

Seçenek 5. Bekleyin — stratejik olarak

Kararname bir yürürlükten kaldırma değil, geçici bir askıya almadır. Bu kararı doğuran siyasi ve ekonomik konjonktür değişebilir. Yabancı alacaklıların açtığı dosyalarda tanıma kararı ve haciz sırasındaki öncelik geçerliliğini korur. Sabırlı sermaye ve uzun vadeli alacaklar için beklemek de geçerli bir stratejidir. Seçenek 1 (derhal tanıma için başvurmak) ile birleştirildiğinde Seçenek 5, kısıtlamalar kalktığında hemen harekete geçebilecek konumda olmanızı sağlar. Hiçbir şey yapmamakla stratejik olarak beklemek aynı şey değildir. Şimdiden somut bir adım atın —bu adım yalnızca tanıma başvurusu olsa bile.

Tahkime başlamadan önce icra aşamasını planlayın

New York Sözleşmesi kapsamında icra literatüründe en az tartışılan boyut budur. Karar çıktığında yargı yetkisi ve tahkim yeri seçimleri çoktan yapılmış olur ve icra seçeneklerinizin çoğu aylar veya yıllar önce verdiğiniz bu kararlarla sınırlanır. Bu planlama işin en başında yapılmalıdır; icra aşamasına gelindiğinde değil.

• Tahkim yerini ve yargı yetkisini seçmeden önce borçlu adayı üzerinde malvarlığı araştırması (due diligence) yapın. Fiili varlıklar nerede? Hangi ülkelerde banka hesapları var? Hangi yargı çevrelerinde bağlı şirketler ve iştirakler bulunuyor? Taşınmazlar nerede kayıtlı?
• Tahkim yerini malvarlığının bulunduğu coğrafyayla eşleştirin. Belarus bir Sözleşme ülkesidir; dolayısıyla tahkim yeri yurtdışı olan bir karar Belarus’a ancak tanıma yoluyla gelebilir. Fakat tek icra hedefi Belarus ise, BelCCI IAC nezdinde alınacak bir hakem kararı için tanıma aşamasına gerek kalmaz ve karar doğrudan icraya konabilir.
• Sözleşmeye vekâlet ücretlerinin tahsiline izin veren yargılama gideri maddeleri ekleyin. Belarus ekonomi mahkemesi usul kuralları, vekâlet ücreti tahsilini cüzi maktu tutarlarla sınırlar. BelCCI IAC nezdindeki tahkimde ise iyi kaleme alınmış bir masraf maddesi sayesinde çok daha yüksek oranda avukatlık ücreti tahsil edilebilir.
• Hem Rusya hem Belarus’ta malvarlığı bulunan uyuşmazlıklarda, tahkim yeri olarak BelCCI’ın seçilmesi ve 2001 ikili anlaşmasının varlığı, yabancı tahkim yerlerinin çoğuna kıyasla yapısal olarak çok daha hızlı yollar açar.
• Karşı tarafınız, tüzel kişi alacaklıları 137 sayılı Kararname kısıtlamalarıyla karşı karşıya olan bir ülkede ise, sözleşme tarafı olarak farklı bir yargı alanındaki şirketin belirlenmesinin gerekip gerekmediğini şimdiden düşünün. Ya da gerçek kişi kefil yapısının icra kabiliyetini esaslı şekilde değiştirip değiştirmeyeceğini değerlendirin.

BelCCI IAC mekanizması dahil olmak üzere genel olarak tahkime ilişkin yaklaşımımızı Belarus’ta tahkim makalemizde bulabilirsiniz. Henüz sözleşme veya uyuşmazlık öncesi aşamadaysanız bu makalemizle birlikte incelenmesi tavsiye edilir.

Uygulamadan iki senaryo

Senaryo A. Kıbrıslı gerçek kişi alacaklı, standart icra

Bir Belarus LLC’sine karşı 450.000 € tutarında ICC kararına sahip Kıbrıslı bir gerçek kişi (Kıbrıs şirketi değil; işin püf noktası da bu ayrımdır). Temel uyuşmazlık bir ekipman tedarik sözleşmesinden kaynaklanıyordu; ilgili şahıs tahkim başlamadan önce tamamlanan bir devir işlemiyle asıl alacaklının yerine geçmişti. Tanıma başvurusu yapıldı ve altı hafta içinde tanıma kararı verildi. 137 sayılı Kararname uygulanmadı — zira alacaklı dost olmayan bir ülkenin tüzel kişisi değil, gerçek kişiydi. İcra dairesi aracılığıyla cebri icra derhal başlatıldı. İcra belgesinin çıkmasından sonraki üç hafta içinde banka hesaplarına haciz konuldu. Araçlar ve ekipmanlar üzerindeki hacizli malların paraya çevrilmesi süreci devam ediyor. Vekâlet verilmesinden ilk tahsilata kadar geçen toplam süre: 5 ay.

Senaryo B. Alman GmbH alacaklısı, hibrit strateji

Bir Belarus LLC’sine karşı 1,2 milyon € tutarında SCC hakem kararına sahip bir Alman GmbH. Yine de tanıma başvurusunda bulunduk —maliyet düşüktü, dosya sıradaki yerini aldı ve tanınan karar paralel ticari müzakerelerde güçlü bir koz haline geldi. Tanıma kararının verdiği güçle Belaruslu borçluyla rızaen sulh için masaya oturuldu. İki tur yapılandırılmış müzakere yürütüldü. Hüküm altına alınan tutarın %72’si üzerinden, 18 ay boyunca üçer aylık beş taksitte ödenmek üzere sulh anlaşmasına varıldı. Bu anlaşma, Belarus hukuku uyarınca doğrudan icra edilebilir bir sulh sözleşmesiyle ve olası bir aksilik halinde uluslararası tenfiz kabiliyeti için Singapur Sözleşmesi’ne uygun bir belgeyle teminat altına alındı. Bu yöntem, cebri icranın yeniden başlamasını belirsiz bir süre beklemekten çok daha hızlı ve kesin sonuç verdi. İlk üç taksit takvime uygun olarak tahsil edildi; kalan kısım ise rızaen ödenmeye devam etmektedir.

Farklı profiller, farklı sonuçlar ama aynı temel ders: 137 sayılı Kararname Belarus’un kapılarını yabancı alacaklılara tamamen kapatmamaktadır. Yalnızca icra stratejisinin nasıl kurgulanması gerektiğini değiştirmektedir. Doğru stratejiyle yürütülen dosyalarda alacaklar hâlâ tahsil edilebilmektedir.

Sıkça sorulan sorular

137 sayılı Kararname, yabancı alacaklıların Belarus’tan vazgeçmesi gerektiği anlamına mı geliyor?

Hayır. Tanıma mekanizması hâlâ işliyor. Rızaen ödeme hâlâ mümkün. Gerçek kişiler kısıtlamalardan etkilenmiyor. Rus alacaklılar için ise ayrı ve hızlandırılmış bir yol mevcut. Strateji, kısıtlamalara karşı değil, kısıtlamaların etrafından dolaşacak şekilde tasarlanmalıdır. Oysa ‘Belarus kapalıdır’ demek, alacaklıların aslında tahsil edebilecekleri tutarlardan mahrum kalmasına yol açan abartılı bir genellemedir.

Şirket yerine Belaruslu bir gerçek kişiye karşı icra edebilir miyiz?

Yalnızca gerçek kişi kararda borçlu olarak görünüyorsa. Karar sonrasında taraf ekleyemezsiniz. İcra bazen altta yatan yükümlülükte mevcut oldukları yerlerde gerçek kişi kefillere ulaşır. Tahkim sözleşmesi ve karar icra hedefini desteklemelidir — sözleşme aşamasında düşünülmesi gereken şeylerden biri.

137 sayılı Kararname ne kadar süreyle yürürlükte kalacak?

Süresi belirsizdir. Bu bir yürürlükten kaldırma değil, geçici bir askıya almadır. Devlet Başkanlığı kararıyla her an kaldırılabileceği gibi süresiz olarak da devam edebilir. Mevcut planlamalarda bunu fiili bir gerçeklik olarak kabul etmek doğru olsa da kalıcı olduğunu varsaymak da yanıltıcıdır. Kararnamenin metni ve güncel kapsamı ulusal mevzuat portalından takip edilebilir.

137 sayılı Kararname yürürlükteyken hâlâ tanıma başvurusunda bulunabilir miyiz?

Evet. Tanıma prosedürünün kendisi askıya alınmamıştır. Belarus ekonomi mahkemeleri tanıma başvurularını olağan şekilde incelemeye ve karara bağlamaya devam etmektedir. Askıya alınan husus, tanıma kararı verildikten sonra belirlenen ülkelerdeki tüzel kişilere karşı yürütülecek cebri icradır. Şimdiden tanıma başvurusu yapmak, cebri icra aşaması beklemek zorunda kalsa bile çoğu zaman en doğru adımdır.

Belarus kamu iktisadi teşebbüslerine karşı alınan hakem kararlarının durumu nedir?

Devletin yargı muafiyeti (sovereign immunity), 137 sayılı Kararname’den ayrı ve hukuki bakımdan karmaşık bir konudur. Ticari işlemlere taraf olan kamu teşebbüsleri genel olarak ticari aktör olarak kabul edilir; ancak istisnalar mevcuttur ve yanıt her somut olaya göre değişir. Standart icra prosedürünün uygulanacağını varsaymadan önce mutlaka uzman tavsiyesi alın; bu konuda tahmine dayalı hareket etmeyin.

BelCCI IAC nezdinde verilen bir hakem kararı bu kapsamda yabancı mı yoksa yerli karar mı sayılır?

Yerli karar sayılır. Yabancı taraflar lehine verilen BelCCI IAC kararları burada açıklanan yabancı hakem kararlarının tanınması prosedürüne tabi değildir. Farklı ve çok daha hızlı bir başvuruyla doğrudan icraya konulabilir. Tahkim yeri olarak BelCCI IAC seçilmişse, icra mekanizması tahkim yeri yurtdışında olan kararlara kıyasla köklü biçimde farklı ve çok daha hızlıdır. Belarus’un muhtemel icra hedefi olduğu durumlarda, sözleşme aşamasında tahkim yeri olarak buranın tercih edilmesinin başlıca nedeni de budur.

Tablonun özeti ve atılacak pratik adımlar

2026 yılında Belarus’taki icra tablosu, standart bir New York Sözleşmesi makalesinin anlattığından çok daha katmanlıdır. Tanıma mekanizması hâlâ işlemektedir. Belirlenen devletlerden tüzel kişiler için cebri icra askıya alınmıştır. Rus alacaklılar ayrı bir rejime tabidir. Gerçek kişiler kısıtlamalardan muaftır. Tanınmış kararlara dayalı rızaen sulh anlaşmaları, etkilenen alacaklılar için en etkili pratik yoldur. Uyuşmazlığın en başındaki stratejik planlama ise (yargı yetkisi, tahkim yeri, sözleşme yapısı, malvarlığı araştırması), icra aşamasına geldiğinizde bu tablonun ne kadarıyla karşılaşacağınızı belirler.

Yabancı hakem kararına sahip alacaklılara tavsiyemiz şudur: Somut durumunuza özel gerçekçi seçenekleri incelemeden Belarus’tan vazgeçmeyin. Mevzuata yüzeysel bakıldığında imkânsız görünen bazı tahsilatlar doğru hukuki yapılandırmayla tamamen mümkündür. İlk bakışta sorunsuz görünen bazı tahsilat yolları ise kapalı olabilir. Dosyalar kategorilerine göre ayrılır ve hakem kararı ile somut olayın özellikleri birlikte incelenmedikçe doğru yolu belirlemek her zaman ilk bakışta mümkün olmayabilir.

Elinizde yabancı bir hakem kararı bulunuyor ve Belarus’ta icra yolunu değerlendiriyorsanız, bizimle iletişime geçin. Kısa bir ön değerlendirme görüşmesi, belge incelemesi ve en uygun yol haritasının belirlenmesi. Yabancı alacaklıların icra dosyalarının büyük çoğunluğu, bu görüşmenin ilk resmi başvurudan önce yapılmasından kayda değer ölçüde fayda sağlar.