Belarus’ta Ticari Arabuluculuk: Ne Zaman Çalışır, Nasıl Çalışır ve Tahkimin Yerini Alabilir mi? (2026)

Yabancı müvekkillerimizin çoğunun en az bir kez karşılaştığı bir durumu hayal edin. Belaruslu bir alıcınız, çok sevkiyatlı bir tedarik sözleşmeniz var ve ilk üç parti sorunsuz ilerlemiş. Dördüncü parti ulaşıyor, alıcı bir kalite sorunu keşfediyor (veya keşfettiğini söylüyor), o partinin ödemesini askıya alıyor ve ardından — madem yeri gelmişken — bir sonraki sipariş için geçmişe dönük indirim talep ediyor. Kimse felaket senaryolarından bahsetmiyor. Ancak ilişkinin bir değeri var. Kaybetmek istemeyeceğiniz gelirleri besliyor.

Frankfurt veya Milano’daki şirket içi ekibiniz artık bir yol seçmek zorunda. İhtarname ve icra takibi mi? Tahkim mi? Yoksa karşı tarafı arayıp önce bir arabulucu ile masaya oturmayı mı önerirsiniz?

Hemen her hafta bu sorunun bir versiyonuyla karşılaşıyoruz. Ve dürüst cevap, eski Medeni Usul Kanunu ile Ekonomik Usul Kanunu’nu tek bir belgede birleştiren yeni Medeni Yargılama Kanunu’nun (CCLP) Ocak 2026’da yürürlüğe girmesinden bu yana daha karmaşık hale geldi. Arabuluculuk çerçevesi bu birleşmede büyük ölçüde aynen korundu. Ancak etrafındaki birkaç şey değişti. CCLP’nin 165. maddesi artık avukat destekli müzakereyi resmi bir dava öncesi mekanizma olarak düzenliyor — tam olarak arabuluculuk değil, ancak usul araç setinde arabuluculuğun hemen yanında yer alıyor. Bu arada, Nisan 2022 sonrası icra askıya alma rejimi, yabancı bir davacının Belarus’ta karşılaştığı her uyuşmazlık çözüm seçeneğinin üzerinde Demokles’in kılıcı gibi sallanmaya devam ediyor.

Aşağıda, bu soruya gerçekten faydalı bir yanıt vermeye çalıştık. Belarus’ta arabuluculuk aslında ne zaman sonuç verir? Süreç baştan sona nasıl işler? Ve sözleşmenizde tahkim şartı yerine arabuluculuk şartına güvenebilir misiniz?

Son soruya kısa cevap: Güvenmemelisiniz. Ancak okunmaya değer daha uzun bir versiyonu var.

BelCCI nezdindeki IAC ile Belarus Ekonomi Mahkemeleri arasındaki karşılaştırmayı — iki bağlayıcı yargı merciini — bu yılın başındaki tahkim ve mahkemeler hakkındaki yazımızda ele almıştık. Bu makaleyi aynı üçgenin üçüncü kenarı olarak düşünün.

Yasal arka plan (faydalı olmaya yetecek kadar)

Belarus’ta ticari arabuluculuk, 2013 tarihli Arabuluculuk Kanunu’na dayanmaktadır. Kanun, ekonomik, iş ve aile uyuşmazlıkları için tanınmış bir prosedür oluşturmuştur. Ceza ve idari mahiyetteki konular mı? Hariç tutulmuştur. Öyle kalmaya da devam etmektedir. O tarihten bu yana bazı Avrupa ülkeleri arabuluculuğu bu alanlara genişletmiştir; Belarus bu yolu izlememiştir.

Sınır ötesi bir sözleşme müzakere eden herkes için mevcut çerçeveye ilişkin önemli olan üç husus bulunmaktadır.

Birincisi: tamamen isteğe bağlıdır. Bir dava açmadan önce zorunlu bir arabuluculuk aşaması yoktur. İtalya’da vardır. Kuzey Makedonya bunu denemiştir. Belarus’ta yoktur. CCLP de buna benzer bir şey getirmemiştir. Bir hakim arabuluculuğu tavsiye edebilir; ancak arabuluculuk emredemez.

İkincisi: arabulucular lisanslıdır. Adalet Bakanlığı resmi bir sicil tutmaktadır. 2018 itibarıyla bu sayı yaklaşık 580 civarındaydı ve o zamandan beri arttı — bakanlık yıllık toplamları basına uygun bir formatta yayınlamadığı için kesin bir güncel sayıya sahip değiliz. (Bakanlıktan biri bunu okuyorsa: lütfen yayınlayın.) Bazı arabulucular bağımsız olarak çalışırken, diğerleri kurumsal listelerde yer almaktadır. BelCCI’deki IAC, tahkim yargılamalarına bağlı arabuluculuk için kendi sicilini tutmaktadır.

Üçüncüsü — ki bu insanların kafasını karıştıran kısımdır — arabuluculuğun çıktısı taraflar arasındaki bir sözleşmedir. Mahkeme kararı değildir. Tahkim kararı değildir. Bir sözleşmedir. Bu, icra memurunun harekete geçebileceği bir şeye dönüştürmek için ek adımlar atmadığınız sürece, icra memurları aracılığıyla doğrudan icra edilebilir olmadığı anlamına gelir. Ticari arabuluculuğun yetersiz kaldığı durumların çoğunu bu tek gerçek açıkladığı için, bunun işleyiş mekanizmalarına aşağıda değineceğiz.

Çoğu makale atlasa da yasal çerçeve bölümünde yer alması gereken bir diğer husus: Belarus, Uluslararası Sulh Anlaşmalarına İlişkin Singapur Sözleşmesi‘ni (sınır ötesi arabuluculuk anlaşmalarına taraf devletlerde kolaylaştırılmış icra kabiliyeti kazandıran 2018 BM anlaşması) imzalamamıştır. Yakın vadeli yasama gündeminde olduğuna dair bir işaret de bulunmamaktadır. Dolayısıyla, Minsk’te bir arabuluculuk anlaşmasına varırsanız ve karşı taraf daha sonra temerrüde düşerse, bu anlaşmayı Hamburg veya Milano’daki bir mahkemeye götürüp New York Konvansiyonu tahkim kararını icra ettiğiniz gibi icra edemezsiniz. Sözleşme üzerinden dava açmanız gerekecektir. Bunu aklınızın bir köşesinde tutun; ileride işinize yarayacaktır.

Yasal metni incelemek isteyenler için Arabuluculuk Kanunu, CCLP ve ilgili Bakanlar Kurulu kararları, resmi yasal bilgi portalı pravo.by adresinde yer almaktadır.

Adım adım prosedür

Arabuluculuğa nasıl girilir. İki seçenek var. Ya önceden planlamışsınızdır — sözleşmede bir arabuluculuk şartı vardır ya da uyuşmazlık ortaya çıktıktan sonra karşı tarafla ayrı bir arabuluculuk anlaşması imzalarsınız. Ya da önünde halihazırda derdest bir dava bulunan mahkeme, her iki tarafın talebi üzerine tarafları arabuluculuğa sevk eder. Hangi yol izlenirse izlensin, arabuluculuk anlaşması yazılı olmalı ve uyuşmazlığı, arabulucuyu veya atamayı yapacak kurumu, dili ve bir son tarihi içermelidir. Belirsiz anlaşmalar (“taraflar arabuluculuk yapmaya gayret edecektir”), işler sarpa sardığında neredeyse tamamen işlevsizdir.

Bir arabulucu seçmek. Adalet Bakanlığı sicilinden veya kurumsal bir listeden seçim yaparsınız. Müvekkillere verdiğimiz pratik bir ipucu şudur: uyuşmazlık inşaat kusurları, yazılım teslimatları, bankacılık enstrümanları gibi herhangi bir teknik derinliğe sahipse, konuyu gerçekten bilen birini seçin. Genel yetkinliğe sahip bir arabulucu, basit ödeme uyuşmazlıkları için yeterlidir. Daha karmaşık uyuşmazlıklarda ise uzmanlık, verimli bir ilk oturum ile herkesin öğleden sonrasının boşa harcanması arasındaki farkı belirler. Belarus Ticaret ve Sanayi Odası, tahkim yargılamalarına bağlı arabuluculuk için IAC sicilini yayınlamaktadır.

Gizlilik. Yalnızca temenni niteliğinde değil, yasaldır. Arabuluculuk sırasında ifşa edilen hiçbir şey, tarafların daha sonra mahkemeye veya tahkime gitmesi durumunda delil olarak kullanılamaz. Arabulucu bağlıdır. Temsilciler bağlıdır. Duruşmaların açık olduğu ve kararların kamuya açık kayıtlara geçtiği Ekonomik Mahkemelerle karşılaştırıldığında bu, hassas fiyatlandırma, fikri mülkiyet veya bir rakibin halka açık bir mahkeme dosyasında okumasını istemeyeceğiniz herhangi bir şeyi içeren anlaşmalar için anlamlı bir farktır.

Ne kadar sürer? Karmaşıklığa ve takvime bağlı olarak birkaç haftadan yaklaşık üç aya kadar sürer. Göz ardı edilen özelliklerden biri: arabuluculuğun başlatılması, alacak üzerindeki zaman aşımı süresini askıya alır. Bu önemlidir. Bu kural olmadan, kötü niyetli bir davalı sırf zaman kazanmak için arabuluculuk önerebilirdi. Bu sayede hiçbir taraf denemeyi kabul ederek usuli açıdan bir şey kaybetmez.

Maliyeti nedir? Arabulucu ücretleri taraflarla müzakere edilir veya kurumsal tarifelere göre belirlenir. Orta ölçekli uyuşmazlıklar için — örneğin 50.000 € ile 500.000 € arasındaki ihtilaflarda — arabuluculuğun tüm masrafları, IAC’nin kademeli tahkim ücretinin veya Ekonomik Mahkemelerin tahsil ettiği %5’lik devlet harcının oldukça altında kalmaktadır. Üç forumun en ucuzudur. Ekonominin daha az netleştiği yer uç noktalardır: çok küçük alacaklar (arabulucu ücretlerinin bile orantısız göründüğü) ve çok büyükler (yüzde bazlı ücretlerin farklı şekilde ölçeklendiği). Maliyet tarafına ilişkin daha fazla ayrıntıyı sulh müzakereleri ve arabuluculuk uygulama sayfamızda ele alıyoruz.

Sonunda gerçekten elde ettiğiniz şey. İki taraf da üzerinde anlaşmaya vardıkları hususları kaleme alır, imzalar ve elinizde bir arabuluculuk anlaşması olur. İşte işlerin ilginçleştiği — ya da bakış açınıza göre sinir bozucu olduğu — nokta burasıdır.

Arabuluculuk, halihazırda devam eden mahkeme süreçleriyle eş zamanlı olarak gerçekleştiyse, anlaşmayı onay için mahkemeye sulh sözleşmesi olarak sunabilirsiniz. Mahkeme bir karar çıkarır, bu karar icra memurları aracılığıyla icra edilebilir ve işlem tamamlanır. Temiz bir yol.

Devam eden bir dava yoksa — ki bu durum erken arabuluculuk yaptığınızda daha yaygın bir senaryodur ve arabuluculuk da genellikle bu aşamada en iyi sonucu verir — yol o kadar da temiz değildir. Parasal yükümlülükler için noter tasdikli icra prosedürünü mümkün kılan anlaşmayı noter tasdikli hale getirebilirsiniz. Basitçe edimleri yerine getirebilirsiniz (ve çoğu başarılı arabuluculukta tam olarak bu olur — her iki taraf da söylediklerini yapar, çünkü asıl amaç anlaşmayı her ikisinin de istemiş olmasıdır). Veya edimler ifa edilmezse, bu durumu bir sözleşme ihlali olarak ele alır ve dava ya da tahkim yoluna gidersiniz.

Bu boşluk — “bir anlaşmada el sıkıştık” ile “elimizde icra memurunun işleme koyacağı bir belge var” arasındaki boşluk — Belarus arabuluculuğu hakkında yazılan İngilizce metinlerin çoğunun üstünkörü geçiştirdiği konudur. Üstünkörü geçiştirilmemelidir. Arabuluculuğun nereye uyup nereye uymadığını hemen her yönüyle açıklığa kavuşturur.

Arabuluculuğun gerçekten sonuç verdiği (ve zayıf kaldığı) alanlar

Verilerin söyledikleriyle başlayalım, çünkü veriler tanıtım materyallerinden daha dürüsttür.

Aile uyuşmazlıkları: arabuluculukların yaklaşık yüzde 80 ila 85’i imzalı bir anlaşmayla sona ermektedir. Bu gerçek bir başarı oranıdır. Bu mantıklıdır — tarafların devam eden ilişkileri vardır (çocuklar, ortak mülk), duygular yüksektir ancak çıkarlar genellikle örtüşmektedir ve gizlilik önem taşır.

Ticari uyuşmazlıklar: çok farklı bir hikaye. Belarus, konsolide bir formatta ayrıntılı ticari arabuluculuk sonuç verilerini yayınlamamaktadır, ancak bölgesel karşılaştırmalar çok şey anlatmaktadır. Kuzey Makedonya, yaklaşık 16.000 €’nun altındaki ticari alacaklar için zorunlu ilk oturum arabuluculuğunu getirmiş ve sonuçları takip etmiştir. Başarılı tamamlama? Yaklaşık yüzde 11. Tam arabuluculuğa giden davaların yüzde 11’i değil — zorunlu oturuma giren tüm davaların yüzde 11’i. Diğer Sovyet sonrası ve Güneydoğu Avrupa sistemlerindeki bölgesel rakamlar benzer bir aralıkta kümelenmektedir. Aile arabuluculuğu geniş ölçüde işe yaramaktadır. Ticari arabuluculuk seçici olarak işe yaramaktadır. Bunun aksini iddia etmek kimsenin plan yapmasına yardımcı olmaz.

Peki bu “seçicilik” uygulamada nasıl karşımıza çıkıyor? Kendi dava dosyalarımızdan yola çıkarsak, defalarca karşılaştığımız dört temel senaryo öne çıkmaktadır.

Uzun soluklu tedarik, dağıtım veya lisans ilişkileri arabuluculuk için en ideal alandır. Her iki taraf da ilişkiden vazgeçmenin kendilerine uyuşmazlığı çözmekten daha pahalıya mal olacağını bildiğinde, arabuluculuğun doğal bir çekim gücü vardır. Hiçbir taraf arabulucunun kendilerini zorlamasına ihtiyaç duymaz; arabulucunun her ikisinin de zaten istediği bir anlaşma için uygun dili bulmalarına yardım etmesine ihtiyaç duyarlar.

Maddi vakıaların ciddi bir şekilde tartışma konusu olmadığı kalite ve kısmi ifa uyuşmazlıkları da genellikle iyi çözülmektedir. Alıcı malları teslim almıştır, mallar tam olarak şartnameye uygun değildir ve tartışma hangi telafi yönteminin mantıklı olduğu üzerinedir — bir mahsup/alacak kaydı, yeni bir parti veya gözden geçirilmiş bir teslimat takvimi. Bu bir maddi vakıa tespiti sorunu değil, bir müzakere sorunudur ve bir arabulucu sürece gerçek anlamda değer katabilir.

Bilişim ve fikri mülkiyet (IT ve IP) sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar, özellikle uyuşmazlığın çözümü sonrasında her iki tarafın da iş birliğini sürdürmesini gerektiren hallerde üçüncü bir kategoridir. Kaynak kod teslimi, geçiş hizmetleri, lisans değişiklikleri: Bunlar, bir mahkemenin hükmedebileceği ancak fiilen işler kılamayacağı hususlardır. Tarafların iyi niyeti, asıl icra mekanizmasıdır. Arabuluculuk iyi niyet yaratır; dava süreci ise bunu yok eder.

Son olarak, aleni yargılamalardan her iki tarafın da ciddi şekilde zarar göreceği ortaklar arası uyuşmazlıklar veya ortak girişim (joint venture) ihtilafları. Hiçbir tarafın herhangi bir ülkede aleni bir duruşmanın yaratacağı itibar kaybı riskini göze alamayacağı ve tam da bu nedenle arabuluculuğun tek gerçekçi çözüm mercii haline geldiği birden fazla yargı alanını ilgilendiren durumlar gördük.

Şimdi de diğer tarafa bakalım. Arabuluculuk nerede yanlış gidiyor?

Alacak tahsili bunların başında gelir. Karşı taraf size borçludur, ihtarlara yanıt vermemektedir ve iflasa doğru sürükleniyor olabilir. Masaya oturup arabuluculuk yapabileceğiniz kimse yoktur. Belgelenmiş itirazsız bir alacağı haftalar içinde karara bağlayabilen Ekonomi Mahkemelerinin ödeme emri usulü çok daha hızlıdır ve icra memurunun fiilen infaz edeceği bir belge sağlar. Arabuluculuk bu durumda kesinlikle yanlış araçtır.

Derhal icra edilebilir bir belgeye ihtiyaç duyduğunuz durumlar da arabuluculuğu dışlar. Varlıkların elden çıkarılma riski varsa veya davranışın derhal durdurulması gerekiyorsa, bir mahkeme kararına veya bir tahkim mahkemesinin ihtiyati tedbirine ihtiyacınız vardır. Arabuluculuk bu iki şeyden birini üretemez.

Dolandırıcılık iddiaları. Taraflardan birinin diğerinin gerçekten dolandırıcılık yaptığına inandığı hiçbir arabuluculuğun başarılı olduğunu görmedik. Suçlayan taraf talebinden vazgeçmeyecek ve suçlanan taraf bunu kabul etmeyecektir. Bu dinamik, hiçbir arabulucunun uzlaştıramayacağı ölçüde doğası gereği çekişmelidir.

Ve bir de sınır ötesi icra sorunu var. Bir karar istemenizin tüm nedeni bunu kendi yetki alanınızda icra etmekse — örneğin Belaruslu karşı tarafın Almanya veya BAE’de tuttuğu varlıklara karşı — New York Sözleşmesi kapsamındaki bir tahkim kararı size 170’ten fazla ülkede tanınan bir enstrüman verir. Belarus arabuluculuk anlaşması ise size bir sözleşme verir. Gerçek bir fark vardır.

Sizin için Üç Seçenek 

Bu karşılaştırmayı dahili kullanım için oluşturduk. Bir müvekkil seçenekleri karşılaştırmamızı istediğinde kapsam belirleme çağrılarında gerçekte açtığımız versiyondur.

Boyut	Arabuluculuk	BelCCI’de IAC Tahkimi	Belarus Ekonomi Mahkemeleri
Kim karar verir	Tarafsız kolaylaştırıcı — bağlayıcı karar yok	Taraflarca seçilen hakemler	Mahkeme tarafından atanan hakim
Ne elde edersiniz	Arabuluculuk anlaşması (bir sözleşme)	Kesin bağlayıcı karar	Karar; temyiz ve denetim yoluyla kanun yollarına başvurulabilir
Gizlilik	Kanuni — hem yargılama hem de sonuç gizli tutulur	Kapalı duruşmalar; gizlilik sözleşmesiyle bağlı katılımcılar	Açık duruşmalar; kararlar kamuya açık kayıtlara geçer
Ne kadar sürer	Haftalardan ~3 aya kadar	Yurtiçi ~3 ay / sınır ötesi ~6 ay	İlk derece + temyizler 2–7 ay; ödeme emri usulü: haftalar
Maliyeti nedir	Orta ölçekli uyuşmazlıklar için en düşük	~700 €’dan başlayan kademeli ücret	Talep değerinin %5’i oranında devlet harcı (üst sınırlarla)
Belarus’ta icra	Dolaylı — mahkeme onayı, noter tasdiki veya ihlal davası	Doğrudan — Ekonomik Mahkeme icra belgesi düzenler	Doğrudan
Yurt dışında icra	Sınırlı — Singapur Sözleşmesi kapsamı yok	Güçlü — New York Sözleşmesi, 170+ devlet	Sınırlı — ikili anlaşmalar veya mütekabiliyet
Bir taraf süreç ortasında çekilebilir mi?	Evet — herhangi bir zamanda	Hayır — bir kez başlatıldığında bağlayıcıdır	Hayır — zorunlu yargı yetkisi
İlişkinin korunması	Yüksek	Orta	Düşük

Bunu her çözüm yolu için tek bir cümleye indirmek isterseniz: arabuluculuk en ucuz ve ticari ilişkileri en iyi koruyan seçenektir, ancak her iki taraf da sonuç almadan masadan kalkabilir. Tahkim size uluslararası alanda icra edilebilir en güçlü hukuki ilamı verir. Mahkeme ise hem davalınız hem de malvarlığı Belarus’ta olduğunda bir icra memuruna ulaşmanın en doğrudan yolunu sağlar.

Hangi cümle anlaşmanız için en önemlisidir? Çekirdeğine indirgenmiş forum seçimi sorusu budur.

Nisan 2022 sonrası icra tablosu (kısaca)

Bunu kısa tutacağız çünkü tahkim ve mahkemeler hakkındaki yazımızda ve yabancı mahkeme kararları ile yabancı tahkim kararları hakkındaki uygulama sayfalarımızda uzun uzun yazdık.

Özetle: Belarus, Nisan 2022’den bu yana “dost olmayan” devletlerin (AB, Birleşik Krallık, ABD, Kanada, İsviçre, Avustralya ve diğerleri — Bakanlar Kurulu bu listeyi periyodik olarak güncellemektedir) mukimleri lehine olan kararların icrasını askıya almıştır.

Bu durum arabuluculuğu özel olarak nasıl etkiler? Aslında düşündüğünüzden daha az. Arabuluculuk anlaşmaları yabancı kararları tanıma rejiminden geçmez — bunlar yabancı kararların tanınmak üzere Belarus’a getirilmesi değil, yerel sözleşmelerdir. Minsk’te imzalanmış Alman bir tedarikçi ile Belaruslu bir alıcı arasındaki sulh anlaşması, şeklen Belarus hukukuna tabi bir sözleşmedir. Ya yerine getirilir ya da getirilmez. Yerine getirilmezse, icra yolu temel sözleşmenin belirlediği forum üzerinden ilerler — ve bu da doğrudan arabuluculuk şartının arkasında bir tahkim şartınız olup olmadığına geri döner.

Sonuç: Askıya alma rejimi arabuluculuğu ilk adım olarak daha kötü hale getirmez. Ancak arkasında düzgün bir tahkim şartının bulunmamasını oldukça tehlikeli hale getirir.

Başlıktaki soru: arabuluculuk tahkimin yerini alabilir mi?

Hayır. Ve bunu, müvekkillerini arabuluculuk işlemlerinde aktif olarak temsil eden ve formatın doğru durumlarda gerçek bir değere sahip olduğuna inanan bir hukuk bürosu olarak söylüyoruz.

Sorun şudur. “Tüm uyuşmazlıklar arabuluculuk yoluyla çözülecektir” diyen ve başka hiçbir şey içermeyen bir sözleşme, her iki tarafı da tehlikeli bir şekilde savunmasız bırakır. Arabuluculuk başarısız olursa — ki ticari ortamlarda başarısızlık istatistiksel olarak daha olası bir sonuçtur — başvurulacak tahkim şartı yoktur. Uyuşmazlık, standart yargı yetkisi kuralları uyarınca Belarus Ekonomik Mahkemelerine havale edilir. Yabancı bir davacı için bu varsayılan durum, birisi imza atarken onları oturtup seçenekleri anlatsaydı asla seçecekleri bir forum değildir.

İşe yarayan şey çok aşamalı bir maddedir. Bunları düzenli olarak taslak haline getiriyoruz. Yapı şuna benzer: İlk olarak, kesin bir zaman aralığıyla (14 ila 30 gün yaygındır) direktör seviyesindeki ticari sorumlular arasında zorunlu müzakere. Ardından, ismi belirtilen atama kurumu ve son tarih (bildirim tarihinden itibaren 30 ila 60 gün) ile arabuluculuk. Ardından arabuluculuk son tarihe kadar bir anlaşma üretmediyse tahkim — BelCCI’deki IAC’de veya anlaşmanın gerektirdiği herhangi bir merkezde.

İskelet budur. Taslak detayları işlerin doğru ya da yanlış gittiği yerdir.

Her kademede süre sınırlarına ihtiyacınız var. Bunlar olmadan, gecikmeden yararlanan bir taraf “müzakere” içinde süresiz olarak oturabilir ve asla bağlayıcı aşamaya ulaşmanıza izin vermez. Bunun gerçekleştiğini gördük. Eğlenceli değil.

Arabulucu atama kurumunu açıkça adlandırın. “Taraflar arabuluculuk yapmaya çalışacaktır” bir temennidir, bir şart değildir. “ICC Arabuluculuk Kuralları uyarınca arabuluculuk” veya “BelCCI’deki IAC tarafından yönetilen arabuluculuk” bir maddedir. Taraflardan biri daha sonra arabuluculuk adımının usulüne uygun olarak tetiklenmediğini iddia ederse, bu fark büyük önem taşır.

Arabuluculuk kademesinin tahkime geçiş için ön koşul mu yoksa sadece tavsiye edilen bir adım mı olması gerektiğini dikkatlice düşünün. İyi yapıldığında, bir ön koşul her iki tarafa da anlaşmaları için nefes alma alanı sağlar. Kötü yapıldığında, usuli bir silaha dönüşür: davalı, davacının arabuluculuğu “usulüne uygun” tamamlamadığını iddia eder ve mahkemenin yetkisine itiraz eder. Genel olarak arabuluculuk kademesini katı bir ön koşul yerine bir bitiş tarihine sahip yumuşak bir yükümlülük olarak ele almayı tavsiye ediyoruz, ancak bu durum belirli anlaşmanın ticari dinamiklerine bağlıdır.

Gizlilik ve görüşmelerin aleyhe delil olarak kullanılamayacağına (without prejudice) ilişkin korumaları sözleşmede ayrıntılı olarak düzenleyin. Belarus hukuku arabuluculuk için yasal gizlilik sağlar; bu olumlu bir durumdur. Ancak bunu sözleşmede pekiştirmek varken yalnızca kanuna güvenmek, özellikle de yabancı tarafın avukatının Belarus mevzuatındaki korumalara aşina olmayabileceği ve bunu metinde açıkça görmek isteyeceği sınır ötesi anlaşmalar için kaçırılmış bir fırsattır.

Sözleşme hukuku ekibimiz, Belarus sözleşmelerine giren yabancı müvekkiller için bu maddeleri hazırlar ve inceler. Uyuşmazlık çözüm pratiğimiz ise madde test edildiğinde devreye girer. Çalışmanın bu iki yarısı bağlanmak üzere tasarlanmıştır.

Seçimi genellikle belirleyen beş soru

Bunu dahili olarak kullanıyoruz. Sırayla gözden geçirin; size net bir cevap veren ilk cevap genellikle doğru cevaptır.

1. Bu ilişki bu uyuşmazlıktan daha mı değerli? Cevap açıkça evetse, arabuluculuğu masaya koyun. Cevap açıkça hayırsa — bu karşı tarafla bir daha iş yapmayacaksınız ve sadece paranızı istiyorsunuz — tamamen atlayın.

2. Diğer taraf gerçekten ulaşılabilir ve masaya oturmaya istekli mi? Arabuluculuk iki istekli taraf gerektirir. Karşı taraf tamamen sessizliğe büründüyse, kaçamak davranıyorsa veya açıkça iflasa doğru sürükleniyorsa, arabuluculuk zaman kaybıdır. Doğrudan ödeme emri usulüne veya tahkime gidin.

3. Hemen icra edilebilir bir şeye ihtiyacınız var mı? Varlık dondurma, ihtiyati tedbirler, haciz emirleri — arabuluculuk bunların hiçbirini üretemez. Aciliyet belirleyici faktörse, bir mahkemeye veya tahkim mahkemesine ihtiyacınız vardır.

4. Sonucu nerede icra etmeniz gerekecek? İcra öncelikle Belarus içindeyse, arabuluculuğu takip eden tahkim güçlü bir kombinasyondur. Yurt dışında icra etmeniz gerekecekse, tahkim kademesi ağır işlerin neredeyse tamamını yapmaktadır — arabuluculuk sahip olunması güzel bir ilk adımdır ancak ana olay değildir.

5. Uyuşmazlık ne olduğu hakkında mı, yoksa bu konuda ne yapılacağı hakkında mı? Arabuluculuk “bu konuda ne yapılacağı” konusunda üstündür — ticari uzlaşma, geleceğe dönük düzenlemeler, yeniden yapılandırılmış zaman çizelgeleri. Özellikle taraflardan biri diğerinin kötü niyetli hareket ettiğini iddia ettiğinde, “ne olduğu” uyuşmazlıklarında çok daha zayıftır.

Sıkça sorulan sorular

Belarus yasaları, mahkemeye veya tahkime gitmeden önce arabuluculuğu zorunlu kılıyor mu?

Hayır. Belarus yasalarına göre arabuluculuk tamamen isteğe bağlıdır. Sözleşmeniz ön koşul olarak bir arabuluculuk şartı içeriyorsa, bu sözleşmesel bir yükümlülüktür — icra edilebilir ancak devlet tarafından değil, taraflarca dayatılmıştır.

Sözleşmemiz gerektirmesine rağmen karşı taraf arabuluculuk yapmayı reddederse ne olur?

Adı geçen bir kurum ve son tarih içeren iyi hazırlanmış bir madde size bazı kaldıraçlar sağlar — bir mahkeme, reddeden tarafın usul adımını ihlal ettiğine karar verebilir. Ancak birini fiziksel olarak arabuluculuk odasına zorlayamazsınız ve bir tarafın iradesine karşı yürütülen bir arabuluculuğun faydalı bir şey üretmesi olası değildir. Uygulamada, düşmanca bir karşı tarafa karşı maddenin gerçek işlevi, tahkim kullanılabilir hale gelmeden önce tanımlanmış bir bekleme süresi dayatmaktır. Süre dolduğunda devam edersiniz.

Karşı taraf uymazsa bir arabuluculuk anlaşmasını fiilen nasıl icra edebilirim?

Somut duruma göre değişir. Mahkeme işlemleri halihazırda devam ediyorsa, anlaşmayı mahkeme onayı için sulh sözleşmesi olarak sunun — verilen karar icra memurlarınca doğrudan icra edilebilir. Devam eden bir dava yoksa, noter tasdiki parasal yükümlülükler için en temiz yoldur. Her iki yöntemin de uygulanamadığı durumlarda, arabuluculuk anlaşmasının ihlalini bir sözleşme ihlali olarak ele alırsınız; bu da ihlal talebi üzerine yeniden dava veya tahkim yoluna başvurmanız gerektiği anlamına gelir.

Arabuluculuğu İngilizce olarak gerçekleştirebilir miyiz?

Evet. Mahkeme yargılamalarından farklı olarak (yalnızca Rusça veya Belarusça), arabuluculukta kanuni bir dil zorunluluğu yoktur. Taraflar ve arabulucu dil konusunda serbestçe anlaşabilir. Minsk’te sınır ötesi konularda düzenli olarak İngilizce arabuluculuk görüşmeleri gerçekleştirilmektedir.

Biz arabuluculuk yaparken alacağımızla ilgili süre işlemeye devam ediyor mu?

Hayır — arabuluculuk prosedürünün başlamasından itibaren zaman aşımı süresi askıya alınır. Bu, Belarus sisteminin önemli bir tasarım özelliğidir: bir tarafın zaman aşımı süresini tüketmek için arabuluculuk kullanması riskini ortadan kaldırır.

Uzaktan arabuluculuk yapabilir miyiz?

Evet. Fiziksel varlık için yasal bir zorunluluk yoktur. Özellikle taraflardan biri Belarus dışındayken, uzaktan arabuluculuk giderek daha standart hale gelmiştir.

Singapur Sözleşmesi hakkında ne söylenebilir — bir Belarus arabuluculuk anlaşmasını yurt dışında icra etmemize yardımcı olur mu?

Şu an için hayır. Belarus Singapur Sözleşmesi’ni imzalamamıştır. Anlaşma, Uluslararası Ticari Arabuluculuk Üzerine UNCITRAL Model Kanunu ile eşleştirildiğinde, ticari arabuluculuk anlaşmalarının sınır ötesi icrası için kolaylaştırılmış bir rota oluşturur. Bu olmadan, bir Belarus arabuluculuk anlaşması yabancı mahkemenin gözünde sadece bir sözleşmedir. Sınır ötesi icra edilebilirlik anlaşmanız için önemliyse, arabuluculuk şartının arkasındaki tahkim kademesi gerçek yapısal çalışmayı yapmaktadır.

Tüm bunların bir sonraki sözleşmeniz açısından anlamı

Belaruslu bir tarafla akdedilen çoğu sınır ötesi ticari sözleşmede çok kademeli bir uyuşmazlık çözüm maddesi bulunmalıdır. Gerçekten en iyi araç olduğu durumlar için ilk adım olarak arabuluculuk; diğer tüm durumlar için ise bir güvence olarak tahkim. Tek başına hiçbiri yeterli değildir.

Maddenin kendisini kaleme almak masrafsızdır. Yalnızca birkaç paragraftan oluşur. İmza aşamasında hiçbir ek maliyet getirmez. Değeri aylar veya yıllar sonra, bir sevkiyatta sorun çıktığında, bir ödeme askıya alındığında veya ortaklık bozulduğunda ortaya çıkar; uyuşmazlığın nerede çözüleceğini telaşla bulmaya çalışmak yerine her iki taraf da sırayı önceden bilir: müzakere et, arabuluculuğa git, tahkime başvur. Her adımın bir süresi vardır. Her adımın kuralları vardır. Ve son adım, uluslararası alanda icra kabiliyetine sahip bir karar sağlar. Ekibimiz yabancı müvekkiller için her üç aşamayı da yürütmektedir: imza öncesinde madde taslağının hazırlanması, uyuşmazlık çıktığında arabuluculuk ve bağlayıcı yargılama gerektiğinde BelCCI nezdindeki IAC’de veya Belarus Ekonomi Mahkemelerinde temsil. Bir sözleşme hazırlıyorsanız, mevcut bir uyuşmazlıkla karşı karşıyaysanız veya uyuşmazlık çözüm şartı içermeyen mevcut bir sözleşmeye bu yapıyı eklemek istiyorsanız, bizimle iletişime geçin. Hangi yolun uygun olduğunu ve sözleşme maddesinin nasıl şekillenmesi gerektiğini size açıklayalım.