Belaruslu Borçlunuz 2026’da İflas Ettiğinde: Yabancı Alacaklılar İçin Hayatta Kalma Rehberi

Yabancı bir alacaklı için Belaruslu bir borçlunun adının yanında yer alan “iflas” kelimesi, oldukça sert bir darbe niteliğindedir. Doğal tepki, bunu paranın sonu olarak değerlendirmek ve alacağınızın üzerine bir bardak su içmek gerektiğini düşünmektir. Bu içgüdü tamamen yanlıştır ve alacaklıların tahsil edebilecekleri tutarları tam olarak bu şekilde kaybetmelerine yol açar. İflas, borcunuzu ortadan kaldırmaz; onu, kolektif nitelikte, belirli kurallar ve katı süre sınırlamalarıyla yönetilen bir sürece dâhil eder. Para ortadan kaybolmamıştır; artık gidip talep etmeniz gereken, bunu usulüne uygun ve zamanında yapmanız gereken, aktif olanı ödüllendirip pasif olanı cezalandıran bir sürece dönüşmüştür.

Bu rehberin aşılamaya çalıştığı zihniyet tam olarak budur. Belarus’taki bir iflas, bir sondan ziyade bir yarıştır; alacaklılar arasında sınırlı bir varlık havuzu için verilen, süreci anlayan, taleplerini zamanında sunan ve nerede durduğunu bilenlerin, bekleyenlerin, en kötüsünü varsayanların veya bir adımı kaçıranların önüne geçtiği yapılandırılmış bir rekabettir. Başka bir ülkede oturan, mesafeden, dilden ve zamanında duyamayabileceği olaylara göre ölçülen son tarihlerden ötürü süreçten kopuk olan bir alacaklı için hata payı oldukça düşüktür. Ancak durum hiçbir şekilde umutsuz değildir.

Aşağıdaki bölümde, yabancı bir alacaklının gözünden süreç haritalandırılmaktadır: Belarus iflas süreci nasıl yapılandırılmıştır, yapmanız gereken en önemli şey nedir ve ne zaman yapılmalıdır, sıradan teminatsız bir alacaklı sırada nerede yer alır, yurtdışından alacak tahsili takibinin kendine has engelleri nelerdir ve konumunuzu koruyacak pratik adımlar nelerdir. Bu, kelimenin tam anlamıyla bir hayatta kalma rehberidir; alacağınızın süreç içinde sessizce yok olması yerine hayatta kalmasını sağlamak için bilinmesi ve yapılması gerekenleri kapsar.

Başlamadan önce beklentiler üzerine birkaç söz söylemek gerekir. Bu rehber tam tahsilat vaat etmemektedir; Belarus’taki bir iflas tasfiyesinin dürüst bir değerlendirmesi bunu vaat edemez, çünkü sıradan teminatsız bir alacaklı için gerçekçi geri dönüş genellikle borcun sadece küçük bir kısmıdır. Vaat ettiği şey, en kötü sonucu değil elde edilebilecek en iyi sonucu sağlamaya yönelik bilgidir: sürecin dışına itilmek yerine içinde yer almak, konumunuzun elverdiği en iyi sırada bulunmak ve neredeyse tamamen kaybedilmiş bir durumu kayda değer kısmi bir tahsilata dönüştürebilecek imkanları kullanmak. İflas hukukunda, işi doğru yapmak ile hiçbir şey yapmamak arasındaki fark nadiren her şey ile bir şey arasındaki farktır; ancak neredeyse her zaman bir şey ile hiçbir şey arasındaki farktır.

Çerçeve: Belarus’un 2023 tarihli iflas kanunu

Belarus iflas hukuku artık nispeten yeni bir kanunla yönetilmektedir: 1 Ekim 2023’te yürürlüğe giren ve alanı yeniden şekillendiren İflasın Çözümlenmesi Kanunu. Bu kanunun yapısal özelliklerinden biri, bir alacaklı için derhal önem taşır: iki tür süreci birbirinden ayırır. Borçlunun kendi mali sıkıntısını çözmek için bizzat başlatabileceği iflas (rehabilitasyon/yapılandırma) süreçleri ile alacaklıların (ve belirli devlet organlarının) borçluya karşı başlatabileceği iflas (tasfiye) süreçleri mevcuttur. Ödeme peşinde koşan bir alacaklı için genellikle takip edilen hat iflas (tasfiye) yoludur.

Bir alacaklının borçluyu iflasa sürükleme yetkisi sınırsız değildir. Kanun, bir alacaklının başvurabilmesi için bir alacağın ulaşması gereken parasal eşikler belirlemektedir; genel hatlarıyla sıradan bir para borcunun belirli bir seviyeye (temel tutarlar cinsinden ölçülen) ulaşması gerekmektedir ve ücret alacakları ile vergi gibi zorunlu ödemeler için farklı eşikler bulunmaktadır. Eşiğin altında, tek bir alacaklı bu meseleyi kendi başına zorlayamaz. Pratik husus, iflasın bir giriş bedeli olan bir araç olduğudur ve alacağınızın bunu kendi başınıza kullanacak kadar büyük olup olmadığı – veya bir başkasının başlattığı bir sürece katılıp katılmadığınız – tespit edilecek ilk şeylerden biridir.

Tüm süreci yöneten kişi, mali sıkıntı içindeki şirketin işlerini devralan, alacaklıların alacaklarını toplayan ve inceleyen, varlıklarını yöneten ve nihayetinde satan ve nasıl başarısızlığa uğradığını araştıran lisanslı bir profesyonel olan atanmış iflas yöneticisidir (konkurs yöneticisi). Yabancı bir alacaklı için yönetici, anlaşılması ve iletişim kurulması gereken merkezi figürdür; çünkü alacaklar yönetici aracılığıyla kaydedilir, tanınır ve nihayetinde ödenir. Yöneticiyi tahsilatının kilit figürü olarak değil de uzak bir bürokrat olarak gören bir alacaklı, sürece baştan yanlış bir adımla başlamış olur.

İflasın aşamaları ve her birinde yapmanız gerekenler

Belarus iflası belirli aşamalardan geçer ve her aşamada bir alacaklının görevi değişir. Sıralamayı bilmek, yabancı bir alacaklının bir pencerenin kapandığını çok geç keşfetmek yerine doğru anda hareket etmesini sağlar. Aşağıdaki tablo, aşamaları ve kaçırmayı göze alamayacağınız tek aşama dahil olmak üzere her bir aşamada alacaklının görevini ortaya koymaktadır.

Belarus iflasının aşamaları ve her aşamada alacaklının görevi. Kaçırılamayacak aşama, sicil açıkken alacağınızın bildirilmesi gereken ana yargılama aşamasıdır. Her dava her aşamadan geçmez.

Tablonun verdiği temel ders şudur: Alacaklı alacakları sicilinin oluşturulduğu ana yargılama aşaması, her şeyin düğümlendiği andır; alacağınızın sürece ya dâhil olduğu ya da tamamen dışarıda kaldığı an tam olarak budur. Sonraki aşamalar süreçte aktif kalmak, sonucu etkilemek ve nihayetinde alacaklılara zaman içinde ödeme sağlayan bir yeniden yapılandırma, varlık satış gelirlerini paylaştıran bir tasfiye veya müzakere edilmiş bir sulh yoluyla tahsilat elde etmekle ilgilidir. Alacak kayıt aşamasında hareketsiz kalan bir alacaklının ödemeye ulaşması son derece güçtür.

En önemli tek şey: alacağınızı zamanında bildirin

Bu rehberden başka hiçbir şeyi hatırlamazsanız bile şunu unutmayın: Bir alacaklı, Belarus’taki iflas sürecine yalnızca alacağını usulüne uygun biçimde ve yasal süresi içinde bildirip alacaklı alacakları siciline kaydettirerek katılabilir. Sicil, kime ne kadar borçlu olunduğunu gösteren resmi listedir ve alacaklıların oy kullandığı, sürece katıldığı ve nihayetinde tahsilat elde ettiği temel dayanaktır. Sicilde yer almayan bir alacak, dayandığı borç ilişkisi ne kadar gerçek ve belgeli olursa olsun, iflas süreci bakımından fiilen yok hükmündedir.

Asıl risk süredir. Süreç açıldıktan sonra alacaklıların iflas yöneticisine alacaklarını bildirmeleri için belirli bir yasal süre tanınır ve bu süre sürecin açılış tarihinden itibaren işlemeye başlar; bu da yabancı bir alacaklının geç öğrenebileceği veya yakından takip etmediği sürece tamamen kaçırabileceği bir gelişmedir. Bu süreyi kaçırmak alacağı tamamen ortadan kaldırmaz ancak sırasını geriye atar: Sicil kapandıktan sonra bildirilen bir alacak, kural olarak ancak zamanında kaydettirilen alacaklar ödendikten sonra, geriye bir şey kalmışsa (ki genelde pek bir şey kalmaz) karşılanır. Sıradan alacaklıların zamanında başvursalar dahi alacaklarının yalnızca küçük bir kısmını tahsil edebildikleri bir süreçte, herkesin arkasına itilmek tahsilat şansını neredeyse tamamen yok eder.

Yabancı bir alacaklı için bu durum, süreci izlemeyi ve hızlı hareket etmeyi tüm stratejinin merkezine yerleştirir. Belaruslu bir borçlunun iflasa sürüklendiğinden şüphelendiğiniz an —ödenmeyen bir fatura, endişe verici bir söylenti veya ani bir sessizlik— süreci takibe almak ve belgelerinizi hazırlamak için harekete geçmeniz gereken andır; böylece başvuru süresi başladığında telaşa kapılmadan derhal bildirimde bulunabilirsiniz. İşte tam da bu aşamada iflas etmiş bir şirketten alacak tahsili uzmanlık gerektiren bir işe dönüşür: Alacak, süre dolmadan önce yönetici aracılığıyla usulüne uygun şekilde belgelendirilmeli, desteklenmeli ve kaydettirilmelidir. Yerel hukuki desteği süre dolduktan sonra değil en başta devreye sokmak, genellikle geçerli sayılan bir alacak ile dikkate alınmayan bir alacak arasındaki farkı belirler.

Sıralamanız: öncelik ve sıradan alacaklının konumu

Sicile girmek gerekli ancak yeterli değildir; nihayetinde ne kadar tahsilat yapacağınız, alacağınızın öncelik sırasındaki yerinize bağlıdır. Belarus iflas hukuku, çoğu hukuk sistemi gibi, alacaklılara belirli bir sırada ödeme yapar ve çoğu yabancı ticaret alacaklısı için sert gerçek, sıralamanın arkalarında yer almalarıdır. Kuyruğu anlamak, gerçekçi bir beklenti oluşturmak ve ne kadar sert savaşacağınıza karar vermek için esastır.

Geniş anlamda, belirli alacaklar kuyruk başlamadan önce sırasız olarak ödenir – sürecin masrafları, yöneticinin ücreti ve iflas açıldıktan sonra doğan yükümlülükler. Ardından öncelik sınıfları gelir: yaşam ve sağlığa verilen zararlardan kaynaklanan alacaklar ilk sırada yer alır, ardından çalışanların ücretleri ve kıdem tazminatları gelir. Borçları rehinle güvence altına alınmış alacaklılar, rehnedilen malın satış gelirinden tatmin edilirler ki bu da teminat tutmanın büyük avantajıdır. Vergiler gibi zorunlu ödemelerin de kendi yeri vardır. Ve tüm bunlardan sonra, çoğu yabancı tedarikçinin, borç verenin ve ticari karşı tarafın düştüğü sınıf olan – kalan varlıklardan orantılı (pro rata) olarak pay alan – sıradan teminatsız alacaklılar gelir.

Bu tablo düşündürücüdür ve gerçeklerle doğrudan yüzleşmeyi gerektirir: Sıradan teminatsız alacaklıya ödeme havuzun en dibinden, üstelik genellikle havuzun büyük kısmı tükendikten sonra yapılır ve bu alacak grubu için orantılı (pro rata) tahsilat oranı genellikle düşüktür. Bu durum pes etmek gerektiği anlamına gelmez: Büyük bir alacağın küçük bir yüzdesi bile kayda değer bir meblağ teşkil edebilir; ayrıca teminat tesis etmekten mal kaçırma işlemlerine itiraz etmeye kadar konumunuzu güçlendirecek adımlar somut farklar yaratabilir. Ancak bu durum, nerede durduğunuzu net olarak bilmeniz gerektiği ve sizi öncelik sırasında öne geçirecek veya masadaki havuzu büyütecek her bir unsurun neden bu kadar hayati olduğunu ortaya koyar.

Ödeme sırası, ayrıntılı olarak

Sıradaki yeriniz ne kadar tahsilat yapabileceğinizi belirlediğinden, öncelik sırasını yakından incelemekte fayda vardır. Aşağıdaki tablo, en üstten veya doğrudan kendi teminatından ödenen alacaklardan, yabancı ticari alacaklıların çoğunun yer aldığı sıradan teminatsız alacaklılara ve geç bildirimde bulunanlara kadar her sınıfın tipik tahsilat beklentilerini en baştan en alta doğru göstermektedir.

Alacaklıların en üstten en alta doğru ödeme sırası. Süreç masrafları en başta, teminatlı alacaklar ise kendi teminatlarından karşılanır; yabancı alacaklıların çoğu sıradan teminatsız alacaklılar arasında yer alarak kalan tutardan orantılı pay alır, geç bildirimde bulunurlarsa daha da alt sıralara düşer. Nihai olarak kanunda belirtilen sıra geçerlidir; bu tablo ise pratik hiyerarşiyi yansıtmaktadır.

Tablonun iki belirgin özelliği yabancı bir alacaklının stratejisine yön vermelidir. Birincisi, teminatlı ile teminatsız alacaklar arasındaki derin uçurumdur. Rehinli bir alacaklı, diğer alacaklılara ne kadar az pay kaldığına bakılmaksızın rehin konusu malın bedelinden doğrudan tatmin edilir; sıradan teminatsız alacaklı ise sıranın en arkasında arta kalanları bekler. Kredi veya vadeli mal verilirken teminat alınmasının maliyetinden katbekat değerli olmasının ve teminatsızlığın zayıf bir pozisyonun en büyük belirleyicisi sayılmasının nedeni budur. İkincisi ise listenin sonundaki keskin uçurumdur: Sıradan teminatsız alacaklı olmaktan daha kötü tek bir durum vardır; o da adi alacaklılardan bile sonra, masada arta kalan kırıntılardan pay alabilen geç bildirim yapmış alacaklı konumuna düşmektir. Tablonun son iki satırı, daha önce verdiğimiz ‘zamanında bildirin, mümkünse teminat alın’ tavsiyesinin neden basit bir temkinlilik değil, tüm stratejinin temeli olduğunu kanıtlamaktadır.

Tüm bu olumsuzluklar içinde teselli verici noktayı da açıkça belirtmek gerekir, çünkü bu somut bir gerçektir. Sıradan alacaklının konumu zayıftır ancak tamamen çaresiz değildir; dağıtılacak havuzun büyüklüğü de kesinlikle sabit değildir. Haklarının takipçisi olan alacaklılar; gizlenen malvarlıklarını açığa çıkararak, iflas öncesinde şirketin içini boşaltan işlemlerin iptalini sağlayarak ve yöneticinin varlıkları gereği gibi paraya çevirmesini denetleyerek bu havuzu genişletebilir. Pasif bir alacaklı kuyruğun en sonuna ne düşerse ona razı olur; aktif bir alacaklı ise bu payı büyütebilir. Teminatsız alacaklıların aleyhine işleyen bir süreçte gösterilen çaba, tahsilat rakamını yukarı taşıyabilen az sayıdaki güçten biridir.

Savaşmaya değer mi: maliyeti getirisiyle tartmak

Dürüst bir hayatta kalma rehberi, basiretli bir alacaklının tahsilat sürecine kaynak ayırmadan önce sorması gereken şu soruyu mutlaka ele almalıdır: Buna değer mi? Yabancı bir ülkedeki iflas davasında alacak takip etmek belirli bir maliyet gerektirir; yerel temsil, tercüme giderleri, kendi personelinizin zamanı ve emeği gibi harcamalar söz konusudur ve sıradan bir teminatsız alacaklı için elde edilecek getiri borcun mütevazı bir kısmı olabilir. Burada verilmesi gereken gerçek bir karar vardır ve bu karar akışına bırakılarak değil, her iki ihtimal de tartılarak bilinçli bir şekilde verilmelidir.

Rakamlar karamsarların düşündüğü kadar iç karartıcı değildir. Alacak kaydı yaptırmanın ve süreci takip etmenin maliyeti genellikle alacak tutarına kıyasla düşüktür; bu nedenle mütevazı bir tahsilat beklentisi dahi bu masrafı rahatlıkla karşılayabilir: Büyük bir borcun küçük bir yüzdesi bile ciddi bir meblağdır ve sürecin dışında kalmak yerine içinde yer almanın marjinal maliyeti düşüktür. Denge, esas olarak alacağın küçük olduğu, iflas masasında açıkça hiçbir malvarlığı bulunmadığı veya ihtilaflı bir alacağı ispatlamanın tahsil edilecek tutardan daha fazlaya mal olacağı durumlarda aleyhinize bozulur. Asıl mesele, hiçbir şey alamayacağınızı ya da her şeyi tahsil edeceğinizi peşinen varsaymak yerine, somut verilerle (alacağın tutarı, iflas masasının durumu, sıranız ve katılım masrafları) hareket etmektir.

Sınırda olan bir davada ibreyi bir yöne ya da diğerine çeviren şey, genellikle yukarıda bahsettiğimiz hukuki enstrümanlardan biridir: Sizi teminatsız alacaklı grubundan çıkaran bir rehin hakkı, iptali halinde iflas masasını yeniden dolduracak şüpheli bir tasarruf veya adi bir tasfiyeye kıyasla çok daha yüksek geri dönüş sağlayacak bir yeniden yapılandırma planı. İlk bakışta mücadele etmeye değmez gibi görünen bir dosya, bu etkenler hesaba katıldığında bambaşka bir mahiyet kazanabilir. Erken hukuki danışmanlık almanın altın değerinde olduğu yer tam da burasıdır. Gerçekçi olarak neyi, hangi maliyetle elde edebileceğinize ilişkin hızlı ve net bir değerlendirme; ya bilinçli bir şekilde mücadeleye girişmenizi ya da geriye dönüp bakmadan dosyayı kapatmanızı sağlar. Bu yaklaşım, hem paranıza mal olan hem de hiçbir sonuç vermeyen isteksiz ve yarım yamalak bir takibe sürüklenmekten çok daha evladır.

Yabancı alacaklının özel engelleri

Yurtdışındaki bir alacaklı, yerel bir alacaklının karşılaştığı tüm zorlukların yanı sıra kendine özgü ek engellerle de karşı karşıyadır; bu engelleri aşmak, tahsil edilen bir alacak ile batık bir alacak arasındaki farkı belirleyen temel unsurdur. İlk engel, alacağın iflas sürecinin kabul edeceği biçimde ispatlanmasıdır. Alacaklının kendi ülkesinden alınmış kesinleşmiş bir mahkeme veya hakem kararı bulunması halinde, bu yabancı kararın icra edilebilmesi için öncelikle Belarus’ta tanınması ve tenfiz edilmesi gerekir ki bu başlı başına ayrı bir yargılama prosedürüdür; alacaklının elinde yalnızca bir sözleşme ve ödenmemiş faturalar varsa, alacak iflas yöneticisinin ve mahkemenin kabul edeceği şekilde hukuki delillerle ortaya konulmalıdır. Her iki durumda da yabancı bir alacaklı, kendi ülkesindeki evrakların Belarus’taki bir yargılamada kendiliğinden geçerli olacağını varsayamaz.

İkinci engel; coğrafi, dilsel ve bilgi akışı gibi her boyutuyla mesafedir. Yargılama Rusça yürütülür, Belarus kanuni sürelerine tabidir ve yurtdışındaki bir alacaklının anında vakıf olamayacağı ilanlar ve sicil kayıtları üzerinden işler. Yasal süreleri başlatan gelişmeler —iflas sürecinin açılması, alacak kayıt sicilinin oluşturulması— süreci aktif olarak takip etmeyen bir alacaklının gözünden rahatlıkla kaçabilir; zamanında tebligat alamadığı için bir süreyi kaçırmış olmak ise o sürenin kaçırıldığı gerçeğini değiştirmez. Buradaki pratik çözüm yerel temsildir: Yargılamayı doğrudan takip eden, dosyaya sunulan evrakları inceleyen, kanuni sürelere riayet eden ve iflas yöneticisiyle sürecin gerektirdiği dilde ve takvimde temas kuran bir profesyonelle çalışmaktır.

Bu engellere karşı güvence, kanunun kural olarak yabancı alacaklılara ayrımcılık yapmamasıdır. Yurtdışından gelen bir alacaklı genellikle yerel bir alacaklıyla aynı şartlarda katılım hakkına sahiptir, aynı sınıflarda yer alır ve aynı temelde dağıtımlardan pay alır – engeller pratik niteliktedir, ikinci sınıf bir yasal statü meselesi değildir. Yabancı bir alacaklının ihtiyaç duyduğu şey özel bir izin değil, kağıt üzerinde sahip olduğu eşit hakların uzakta ve başka bir dilde yürüyen bir süreçte fiilen kullanılabilmesi için tahsilat sürecinde etkili temsildir.

Yurtdışından izleme: pencereyi kaçırmamak nasıl sağlanır

Bu rehberdeki tüm tavsiyeler, bir sürecin açıldığından zamanında haberdar olmaya ve vakitlice harekete geçmeye bağlıdır; bu da yurtdışındaki bir alacaklının öğrenmekte en çok zorlandığı husustur. Belarus’ta hiç kimse, borçlu iflas başvurusu yaptığında denizaşırı tedarikçiyi telefonla arayıp haber vermekle yükümlü değildir; yasal süreler resmi işlemlerle işlemeye başlar ve bizzat kendisine bildirim yapılmasını bekleyen bir alacaklıya bu haber genellikle iş işten geçtikten sonra ulaşır. Bunun yegane çaresi, tesadüflere bel bağlamak yerine bilinçli şekilde kurgulanmış aktif bir takiptir.

İyi haber şu ki, Belarus’taki bir iflas gizli bir süreç değildir. Sürecin açılması, iflas yöneticisinin atanması ve alacaklıların başvuru süreleri kamuya açık resmi kayıtlardır; resmi kanallardan yayımlanıp tescil edilir ve şirketin Tüzel Kişiler ve Bireysel Girişimciler Birleşik Devlet Sicili’ndeki (EGR) durumuna derhal yansıtılır. Bir alacaklı veya daha gerçekçi bir ifadeyle yerel temsilcisi, aylar sonra sicil kapandığında durumu tesadüfen öğrenmek yerine, bu kanalları izleyerek süreci açıldığı anda yakalayabilir. Mali durumu şüpheli bir Belaruslu ticari ortağı bulunan bir alacaklı için borçlunun sicil durumunu düzenli aralıklarla sorgulamak, kaçırılan bir sürenin doğuracağı ağır maliyetlere karşı en ucuz sigortadır.

Yerel bir hukuk bürosuyla kurulan düzenli iş birliğinin sessizce en büyük faydayı sağladığı yer burasıdır. Belarus’ta sorunlu borçluyu yakından takip eden —sicil kaydını izleyen, bir iflas başvurusunun ilk işaretlerini yakalayan, süreç başladığı anda harekete geçmeye hazır— bir vekili bulunan alacaklı, yabancı bir taraf olmanın en büyük zayıflığı olan bilgiye uzaklık handikabını yönetilebilir bir rutine dönüştürür. Bunun alternatifi olan iflası tesadüfen öğrenmek ve panikle hareket etmek ise, en haklı alacakların dahi geç bildirilmesine veya tamamen masanın dışında kalmasına yol açar. Süreç izleme işi gösterişsiz görünebilir; ancak yurtdışındaki bir alacaklı için stratejinin geri kalanının başarıya ulaşıp ulaşamayacağını belirleyen en kritik aşama çoğu zaman budur.

Konumunuzu korumak: teminat, ihtiyat ve butlanı kabil işlemler

Alacak kaydı ve öncelik sırasının ötesinde, bir alacaklının konumunu korumak ve hatta güçlendirmek için başvurabileceği hukuki yollar mevcuttur ve deneyimli bir alacaklı bu yolları mutlaka kullanır. Bunların en güçlüsü önceden alınmış teminattır: Borçlunun malvarlığı üzerinde rehin hakkı bulunan bir alacaklı, genel sıranın en arkasında beklemek yerine doğrudan rehinli malın bedelinden ödendiği için teminatsız bir alacaklıya kıyasla fersah fersah güçlü bir konumdadır. Teminat, iflas kapıya dayandığında değil, kredi veya vadeli alacak tahsis edilirken tesis edilmesi gereken bir güvencedir; ancak mevcut olduğu takdirde alacaklının tahsilat ihtimalini kökten değiştirir ve borçlu ödeme güçlüğüne düştüğünde ilk kontrol edilmesi gereken unsurlardan biridir.

İhtiyatlı ve tetikte olmak bir diğer önemli imkandır ve burada zamanlama her şeydir. İflas davası resmen açılmadan önce hızlı hareket eden bir alacaklı, konumunu güvence altına alacak adımları atabilir; örneğin kolektif iflas süreci ve bunun getirdiği kanuni kısıtlamalar yürürlüğe girdikten sonra yapılması çok daha zor olan borçlunun malvarlığı üzerine ihtiyati haciz/tedbir koydurma veya alacağı hızla ilama bağlama yoluna gidebilir. İflas yaklaştıkça bireysel takip imkanları hızla daralır; bu nedenle resmi mahkeme kararını beklemek yerine ilk kriz belirtisinde harekete geçmek, ne kadar tahsilat yapabileceğinizi belirleyen kilit etkenlerden biridir.

Üçüncü hukuki imkan ise doğrudan iflas sürecinin içinde yer alır: İflas öncesinde yapılan şüpheli tasarrufların iptali davası. Batma sürecine giren şirketler, çöküşün hemen öncesindeki dönemde sıklıkla mal kaçırma girişiminde bulunur veya belirli alacaklıları kayırıcı ödemeler yapar; kanun ise bu tür tasarruflara itiraz edilmesine ve bunların iptal edilerek malvarlığının tüm alacaklıların menfaatine olacak şekilde iflas masasına geri döndürülmesine imkan tanır. Borçlunun iflastan kısa bir süre önce mal devrettiğini, şirketle ilişkili kişilere şüpheli ödemeler yaptığını veya rayicin çok altında fiyatlarla varlık sattığını tespit eden bir yabancı alacaklı derhal itiraz yoluna gitmelidir; zira bu işlemlerin iptali iflas masasını ciddi ölçüde büyütebilir. İflas masası her zaman sabit bir büyüklükten ibaret değildir; dikkatli ve takipçi bir alacaklı bu masanın büyümesini bizzat sağlayabilir.

Yeniden yapılandırma ve sulh anlaşmaları: alacaklı olarak müzakere etmek

Her iflas tasfiye amacıyla yapılan bir satışla sonuçlanmaz; mevcut alternatifler ise alacaklılara pasif gözlemcilerin unuttuğu güçlü bir söz hakkı tanır. Borçlunun işletmesinin kurtarılma ihtimali varsa, dosya rehabilitasyon aşamasına geçebilir; bu aşamada borçlu, denetim altında birkaç yıl boyunca ödeme gücünü yeniden kazanmaya çalışır ve alelacele kelepir fiyatla yapılacak bir tasfiye satışı yerine faaliyetlerine devam eden işletmeden alacaklılara ödeme yapar. Ayrıca süreç, çeşitli aşamalarda akdedilecek bir sulh anlaşmasıyla da sona erdirilebilir: Borçlu ile alacaklılar arasında borçları mutabık kalınan koşullarda tasfiye eden ve davayı kapatan müzakereye dayalı bir anlaşmadır. Bu iki yol da alacaklıların bizzat şekillendirebileceği neticelerdir; kendilerine dışarıdan dayatılan bir kader değildir.

Buradaki en büyük güç, alacaklıların kolektif iradesidir. Sicilde kaydı bulunan alacaklılar, kritik kararların alındığı alacaklılar kurulu toplantılarına katılır ve sürecin gidişatı, sunulan yeniden yapılandırma planı veya bir sulh anlaşmasının kabul edilip edilmeyeceği konusunda oy kullanırlar. Yüksek meblağlı bir alacağa sahip olan alacaklı bu oylamalarda ciddi bir ağırlık taşır; daha küçük bir alacaklı dahi dosyayı alacaklıların menfaatine en uygun sonuca yönlendirebilecek kolektif gücün bir parçası olur. Alacak kayıt sicilinin bu derece hayati olmasının bir diğer nedeni de budur: Bu kayıt, yalnızca dağıtılacak paradan pay alma hakkı vermekle kalmaz, aynı zamanda tahsilatın nasıl şekilleneceğinin kararlaştırıldığı masada söz sahibi olma hakkı sağlar.

Yabancı bir alacaklı için asıl mesele genellikle yatırılan emeğin geri dönüşüdür: Yeniden yapılandırma veya sulh anlaşması, tasfiyeye kıyasla daha iyi bir getiri sunar mı? Bunun cevabı alacaklının durumuna göre değişir. Tasfiye, teminatsız bir alacaklıya çok kısa sürede cüzi bir orantılı getiri sağlayabilir; rehabilitasyon daha uzun ve belirsiz bir süreçte daha yüksek ödeme imkanı sunabilir; sulh anlaşması ise feragat karşılığında bugün net bir meblağ tahsil etmenizi sağlayabilir. Herkes için geçerli tek bir doğru cevap yoktur; yalnızca o alacaklının risk ve zamanlama tercihine uygun düşen cevap vardır. İşte bu yüzden sürecin içinde yer almak, bilgi sahibi olmak ve oy kullanabilmek, dışarıda durup dosyanın seyrini izlemekten fersah fersah üstündür. Masadaki alacaklı teklifi bizzat değerlendirebilir; alacak kaydını kaçıran alacaklı ise yalnızca diğerlerinin aldığı karara razı olmak zorunda kalır.

Hayatta kalma kontrol listesi: duyduğunuz andan itibaren ne yapmalısınız?

Tüm unsurları bir araya getirdiğimizde, yabancı bir alacaklının haklarını koruyabilmesi bir dizi hızlı ve doğru adıma bağlıdır; bunları bir kontrol listesi olarak değerlendirmek faydalı olacaktır. Erken harekete geçin: Belaruslu borçlunuzun mali sıkıntıya düştüğünden şüphelendiğiniz an, iflas sürecini takibe alın; sözleşmelerinizi, faturalarınızı ve varsa lehinize verilmiş mahkeme veya hakem kararlarını eksiksiz bir başvuru dosyası halinde toparlayın. Alacağınızı hukuki zemine oturtun: Borcu Belarus’ta ispatlamak için ne gerektiğini netleştirin —yabancı bir mahkeme kararının tanınması mı gerekiyor, yoksa sözleşmeye dayalı bir alacak iddiası mı inşa edilmeli— ve bu hazırlıkları son dakikaya bırakmadan derhal başlatın.

Ardından başvurunuzu yapın ve mutlaka zamanında yapın. Alacağınızın sıra cetveline kaydedilmesi için yasal süre içerisinde iflas yöneticisine başvuruda bulunun; zira bundan sonraki her şey bu kayda bağlıdır. Pozisyonunuzu bilin ve ona göre hareket edin: Alacağınızın öncelik sırasında nereye düştüğünü hesaplayın, ne kadar tahsilat yapabileceğinize dair gerçekçi bir beklenti belirleyin ve davaya ne kadar masraf yapacağınıza, teminat veya sulh için bastırıp bastırmayacağınıza bu çerçevede karar verin. Süreç boyunca aktif kalın: Yargılamayı takip edin, alacaklılar toplantılarında oy kullanın ve bir iptal davasıyla masaya geri döndürülebilecek mal kaçırma tasarruflarını yakından izleyin. Yabancı bir alacaklı, uzaktan bakıldığında karmaşık ve ürkütücü görünen bir süreci ancak bu şekilde yönetilebilir hale getirebilir. Henüz açılmış bir iflas davası yoksa, iflas süreci başlamadan önce doğrudan Belaruslu bir şirkete dava açmanın halen geçerli bir yol olup olmadığını erkenden değerlendirmek gerekir.

Tüm bu adımları yurtdışından yürütmek kesinlikle kolay değildir; bu da gerçekçi bir rehberin varması gereken dürüst sonuçtur: İflas sürecinde tahsilat yapabilenler, genellikle yabancı bir ülkedeki iflas prosedürünü başka bir dilde tek başına yürütmeye çalışanlar değil, erkenden yetkin bir Belarus dava ve alacak tahsili desteği alan alacaklılardır. Hukuk büromuz, uluslararası alacaklılar adına tam olarak bu alanda faaliyet göstermektedir: Alacağın ispatlanması, yabancı kararların tanınması ve tenfizi, iflas masasına alacak kaydının yapılması, alacaklının haklarının korunması ve tahsilatın sonuna kadar takibi. Böylece borçlunuzun iflası, sineye çekilecek bir zarar olmaktan çıkıp, profesyonelce yönetilen hukuki bir sürece dönüşür.

Özet

Belaruslu bir borçlunun iflas etmesi halinde yabancı bir alacaklının yapabileceği en büyük hata, paranın tamamen battığını düşünmektir. Aslında bu yeni bir yarışın başlangıcıdır. Borç ortadan kalkmamış; merkezinde bir iflas yöneticisinin bulunduğu, belirli aşamalara ve sürece dahil olup olamayacağınızı belirleyecek kesin bir alacak bildirim süresine sahip 2023 tarihli iflas kanunu kapsamındaki kolektif bir yargılamaya devredilmiştir. Alacak kayıt siciline zamanında girmeli, sıradan teminatsız bir alacaklının sıranın en arkasında yer alacağının bilincinde olmalı, başvuru süresi siz farkına varmadan dolmasın diye süreci dikkatle izlemeli ve konumunuzu koruyup güçlendirmek için elinizdeki tüm hukuki imkanları (teminat, tetikte olma, şüpheli işlemlerin iptali, yeniden yapılandırma veya sulh oylamalarındaki söz hakkı) kullanmalısınız.

Belarus’taki bir iflas sürecinden alacağını tahsil edebilenler, istisnasız olarak; erkenden harekete geçen, alacağını usulüne uygun kaydettiren ve yabancı bir ülkedeki iflası başka bir dilde tek başına yürütmeye çalışmak yerine baştan itibaren yetkin yerel hukuki destek alan alacaklılardır. Hukuk büromuz, uluslararası alacaklılar adına bu sürecin tamamında aktif rol oynamaktadır: Yabancı şirketlerin Belaruslu borçlularından alacak tahsil etmek, yabancı mahkeme ve hakem kararlarının tanınmasını ve tenfizini sağlamak, iflas masasına alacak kaydı yaptırıp süreci savunmak ve her türlü tahsilat imkanını zorlamak. Böylece borçlunuzun iflası, sineye çekilecek bir zarar olmaktan çıkıp profesyonelce yönetilen bir hukuki sürece dönüşür.